วันจันทร์ที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569

ร้านอาหารผุด แต่กำลังซื้อโตจริงหรือ?

ร้านอาหารผุด แต่กำลังซื้อโตจริงหรือ? กับดักเศรษฐกิจ 3 จังหวัดชายแดนใต้

Restaurant Openings Rise, But Is Purchasing Power Really Growing? Economic Traps in Thailand’s Three Southern Border Provinces

บทความวิชาการเชิงวิเคราะห์ด้านเศรษฐศาสตร์เมือง เศรษฐศาสตร์จุลภาค เศรษฐกิจฐานราก การบริหารธุรกิจ SME การตรวจสอบงบประมาณภาครัฐ และนโยบายสาธารณะ

พื้นที่ศึกษา: จังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส
ข้อมูล ณ วันจันทร์ที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569


บทนำ

ร้านอาหารเปิดใหม่ คาเฟ่ตกแต่งสวย ร้านก๋วยเตี๋ยว ร้านชาบู ร้านหมาล่า และร้านอาหารหลากหลายรูปแบบ กลายเป็นภาพที่พบเห็นได้ในพื้นที่เมืองของสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ทั้งปัตตานี ยะลา และนราธิวาส

ร้านบางแห่งได้รับความนิยมตั้งแต่เปิดกิจการ มีลูกค้ารอคิว มีการแชร์ภาพอาหารบนสื่อสังคมออนไลน์ และกลายเป็นสถานที่พบปะของคนรุ่นใหม่ บรรยากาศดังกล่าวทำให้เกิดความรู้สึกว่าเศรษฐกิจท้องถิ่นกำลังคึกคักและมีการลงทุนเพิ่มขึ้น

แต่ภาพความคึกคักเหล่านั้นนำไปสู่คำถามทางเศรษฐศาสตร์ที่สำคัญว่า จำนวนร้านอาหารที่เพิ่มขึ้นสะท้อนการขยายตัวของกำลังซื้อจริง หรือเป็นเพียงการแข่งขันเพื่อแบ่งลูกค้ากลุ่มเดิมในตลาดที่มีข้อจำกัดด้านรายได้?

หากร้านอาหารเปิดใหม่เพิ่มขึ้น ขณะที่รายได้ของประชาชนขยายตัวไม่ทันจำนวนร้าน ผู้ประกอบการอาจต้องแข่งขันกันมากขึ้นเพื่อรักษายอดขาย โดยใช้กลยุทธ์ลดราคา จัดโปรโมชั่น เพิ่มช่องทางเดลิเวอรี หรือปรับปรุงร้านเพื่อดึงดูดลูกค้า

อย่างไรก็ตาม การแข่งขันเหล่านี้ไม่ได้รับประกันว่าธุรกิจจะมีกำไรเพิ่มขึ้น เพราะร้านอาหารยังเผชิญค่าใช้จ่ายด้านวัตถุดิบ ค่าจ้าง ค่าเช่า ค่าไฟฟ้า ค่าขนส่ง และค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์ม

สถานการณ์ดังกล่าวก่อให้เกิดความย้อนแย้งทางเศรษฐกิจที่น่าสนใจ กล่าวคือ จำนวนร้านค้าอาจเพิ่มขึ้น แต่รายได้เฉลี่ยต่อร้านกลับลดลง ยอดขายอาจเติบโต แต่กำไรสุทธิกลับหดตัว และเมืองอาจดูคึกคัก ทั้งที่ผู้ประกอบการบางส่วนกำลังประสบปัญหาสภาพคล่อง

ยิ่งไปกว่านั้น ธุรกิจร้านอาหารมิได้ดำรงอยู่อย่างโดดเดี่ยว หากยังเชื่อมโยงกับชาวประมง เกษตรกร ผู้ค้าตลาดสด ผู้ผลิตอาหาร แรงงาน ผู้ขนส่ง และครอบครัวจำนวนมาก เมื่อร้านอาหารมีปัญหา ผลกระทบจึงสามารถกระจายไปตลอดห่วงโซ่เศรษฐกิจฐานราก

บทความนี้จึงมุ่งวิเคราะห์สถานการณ์ธุรกิจร้านอาหารในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยใช้ข้อมูลสถิติทางการ งานวิจัยทางเศรษฐศาสตร์ และข้อมูลการดำเนินงานภาครัฐที่ตรวจสอบได้ เพื่อประเมินความสัมพันธ์ระหว่างการเติบโตของจำนวนร้านอาหาร กำลังซื้อของประชาชน ความสามารถในการทำกำไร และประสิทธิผลของนโยบายสาธารณะ

นอกจากนี้ ยังประยุกต์แนวทาง Forensic Budget Analysis หรือการตรวจสอบงบประมาณเชิงลึก เพื่อพิจารณาว่างบประมาณพัฒนาเศรษฐกิจในพื้นที่มุ่งสร้างผลผลิตของโครงการ หรือสามารถเชื่อมโยงไปสู่รายได้ การจ้างงาน และความอยู่รอดของธุรกิจได้จริงเพียงใด

คำถามสำคัญจึงมิใช่เพียงว่ารัฐสามารถส่งเสริมให้เปิดกิจการใหม่ได้มากเท่าใด แต่คือรัฐสามารถสร้างระบบเศรษฐกิจที่ทำให้ประชาชนมีกำลังซื้อเพิ่มขึ้น และผู้ประกอบการสามารถดำเนินกิจการได้อย่างยั่งยืนหรือไม่

คำสำคัญ

เศรษฐกิจสามจังหวัดชายแดนภาคใต้, ธุรกิจร้านอาหาร, กำลังซื้อของประชาชน, เศรษฐศาสตร์เมือง, การแข่งขันทางการตลาด, เศรษฐกิจฐานราก, วิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม, การตรวจสอบงบประมาณภาครัฐ, Forensic Budget Analysis, นโยบายสาธารณะ


1. ร้านอาหารเปิดใหม่มากขึ้นจริงหรือ? ต้องแยกภาพที่เห็นออกจากข้อมูลที่พิสูจน์ได้

การประเมินจำนวนร้านอาหารเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการวิเคราะห์ เพราะหากไม่ทราบจำนวนกิจการที่เปิดใหม่และปิดกิจการอย่างแท้จริง ย่อมไม่สามารถสรุปได้ว่าตลาดกำลังขยายตัวหรือเข้าสู่ภาวะอิ่มตัว

สำนักงานสถิติแห่งชาติได้ดำเนินการสำมะโนธุรกิจและอุตสาหกรรม พ.ศ. 2565 ซึ่งให้ข้อมูลสถานประกอบการในหมวดการบริการอาหารและเครื่องดื่มของทั้งสามจังหวัด

จากฐานข้อมูลดังกล่าว จังหวัดปัตตานีมีสถานประกอบการอาหารและเครื่องดื่ม 3,779 แห่ง จังหวัดยะลา 2,740 แห่ง และจังหวัดนราธิวาส 6,681 แห่ง รวมทั้งสิ้น 13,200 แห่ง

ตัวเลขนี้เป็นหลักฐานว่าธุรกิจอาหารและเครื่องดื่มมีบทบาทสำคัญต่อเศรษฐกิจของสามจังหวัดชายแดนภาคใต้

แต่ต้องระมัดระวังในการตีความ เพราะจำนวน 13,200 แห่งเป็นข้อมูลฐานจากสำมะโนปี 2565 ไม่ใช่จำนวนร้านอาหารที่ยังเปิดดำเนินกิจการทั้งหมดในเดือนพฤศจิกายน 2569

นอกจากนี้ หมวดการบริการอาหารและเครื่องดื่มยังมีขอบเขตกว้างกว่าร้านอาหารแบบนั่งรับประทานเพียงอย่างเดียว

ประเด็นที่ยังไม่มีหลักฐานยืนยันครบถ้วนคือ ระหว่างปี 2563–2569 มีร้านอาหารเปิดใหม่กี่แห่ง ปิดกิจการกี่แห่ง และมีจำนวนกิจการที่ยังดำเนินงานจริงเพิ่มขึ้นสุทธิเท่าใด

การจดทะเบียนธุรกิจใหม่ไม่จำเป็นต้องหมายถึงการเปิดร้านใหม่ทุกกรณี เพราะบางกิจการอาจเปลี่ยนรูปแบบการจดทะเบียน ขยายสาขา หรือเปลี่ยนเจ้าของ ขณะที่ร้านอาหารรายย่อยอีกจำนวนหนึ่งดำเนินกิจการในรูปบุคคลธรรมดา

ดังนั้น การใช้จำนวนบริษัทจดทะเบียนใหม่เพียงอย่างเดียวอาจทำให้ประเมินจำนวนร้านอาหารคลาดเคลื่อน

ในทางเศรษฐศาสตร์ จำนวนร้านที่เพิ่มขึ้นจะมีความหมายต่อการเติบโตอย่างแท้จริงก็ต่อเมื่อสามารถแสดงให้เห็นว่าความต้องการซื้อรวมของตลาดเพิ่มขึ้นเพียงพอ และการลงทุนดังกล่าวสร้างผลตอบแทนที่คุ้มค่า

จึงกล่าวได้ว่า ข้อสังเกตเรื่องร้านอาหารเปิดใหม่มากขึ้นมีความสำคัญในฐานะสมมติฐาน แต่ยังไม่ใช่ข้อเท็จจริงเชิงสถิติที่ยืนยันได้ครบทั้งสามจังหวัดตลอดช่วงปี 2563–2569

2. กำลังซื้อของประชาชน: ข้อมูลล่าสุดบอกอะไรเกี่ยวกับสามจังหวัดชายแดนใต้?

การประเมินกำลังซื้อไม่สามารถพิจารณาจากจำนวนลูกค้าในร้านอาหารเพียงอย่างเดียว แต่ต้องศึกษารายได้ครัวเรือน ค่าใช้จ่าย ค่าครองชีพ ภาระหนี้สิน และความสามารถในการซื้อสินค้าและบริการหลังหักผลกระทบด้านราคา

รายงานการสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน พ.ศ. 2568 ของสำนักงานสถิติแห่งชาติ ซึ่งเผยแพร่ในปี 2569 ให้ข้อมูลที่สำคัญต่อการเปรียบเทียบสามจังหวัด

ในปี 2568 ครัวเรือนจังหวัดปัตตานีมีรายได้เฉลี่ย 22,482 บาทต่อเดือน จังหวัดยะลา 19,895 บาทต่อเดือน และจังหวัดนราธิวาส 23,548 บาทต่อเดือน

เมื่อเปรียบเทียบกับผลสำรวจปี 2566 พบว่าปัตตานีมีรายได้เฉลี่ยเพิ่มขึ้นประมาณร้อยละ 13.7 และนราธิวาสเพิ่มขึ้นประมาณร้อยละ 28.4 ขณะที่ยะลามีรายได้เฉลี่ยลดลงประมาณร้อยละ 25.7

ข้อมูลดังกล่าวแสดงอย่างชัดเจนว่า สถานการณ์รายได้ครัวเรือนของสามจังหวัดไม่ได้เปลี่ยนแปลงในทิศทางเดียวกัน

จึงไม่ถูกต้องที่จะกล่าวว่ากำลังซื้อของประชาชนทั้งสามจังหวัดลดลงทั้งหมด และไม่ถูกต้องเช่นกันที่จะสรุปว่าประชาชนทุกกลุ่มมีรายได้เพิ่มขึ้น

อย่างไรก็ตาม การเปรียบเทียบดังกล่าวเป็นการเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยของผลสำรวจคนละปี ไม่ใช่การติดตามครัวเรือนเดิมทุกครัวเรือน การเปลี่ยนแปลงอาจได้รับผลจากองค์ประกอบครัวเรือน แหล่งรายได้ และความคลาดเคลื่อนจากการสุ่มตัวอย่าง

โดยเฉพาะการเปลี่ยนแปลงของรายได้จังหวัดยะลาที่มีขนาดค่อนข้างมาก ควรได้รับการตรวจสอบเพิ่มเติมก่อนนำไปใช้สรุปแนวโน้มระยะยาว

นอกจากนี้ ตัวเลขรายได้ดังกล่าวยังเป็นรายได้ในรูปตัวเงินตามนิยามการสำรวจ ไม่ใช่รายได้แท้จริงที่ปรับผลของเงินเฟ้อแล้ว

หากระดับราคาสินค้าและบริการปรับสูงขึ้น ประชาชนอาจมีรายได้เพิ่มขึ้น แต่ซื้อสินค้าได้ในปริมาณใกล้เคียงเดิมหรือน้อยลง

ดังนั้น การเติบโตของรายได้เฉลี่ยครัวเรือนจึงเป็นเพียงส่วนหนึ่งของการอธิบายกำลังซื้อ ไม่ใช่คำตอบสุดท้ายเกี่ยวกับการใช้จ่ายในร้านอาหาร

3. ค่าใช้จ่ายครัวเรือน: เงินที่ประชาชนใช้ซื้ออาหารไม่ได้หมายถึงเงินที่เข้าสู่ร้านอาหารทั้งหมด

ผลสำรวจปี 2568 ยังพบว่าครัวเรือนปัตตานีมีค่าใช้จ่ายเฉลี่ย 17,005 บาทต่อเดือน ยะลา 15,634 บาทต่อเดือน และนราธิวาส 18,456 บาทต่อเดือน

เมื่อเทียบกับปี 2566 ค่าใช้จ่ายเฉลี่ยต่อครัวเรือนของปัตตานีลดลงประมาณร้อยละ 3.1 ยะลาลดลงประมาณร้อยละ 17.8 ขณะที่นราธิวาสเพิ่มขึ้นประมาณร้อยละ 4.6

ข้อมูลนี้มีความสำคัญเพราะสะท้อนว่าการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการใช้จ่ายของครัวเรือนไม่ได้เป็นไปในทิศทางเดียวกันทั้งสามจังหวัด

แต่การลดลงของค่าใช้จ่ายไม่อาจตีความโดยอัตโนมัติว่าครัวเรือนมีฐานะดีขึ้นหรือแย่ลง เพราะอาจเกิดจากการเปลี่ยนปริมาณซื้อ ราคาสินค้า จำนวนสมาชิกครัวเรือน หรือโครงสร้างการบริโภค

เมื่อพิจารณาข้อมูลปี 2566 พบว่าครัวเรือนปัตตานีมีค่าใช้จ่ายด้านอาหารและเครื่องดื่มเฉลี่ย 7,716 บาทต่อเดือน ยะลา 7,844 บาท และนราธิวาส 7,125 บาท

ค่าใช้จ่ายดังกล่าวคิดเป็นประมาณร้อยละ 44.0 ของค่าใช้จ่ายครัวเรือนปัตตานี ร้อยละ 41.2 ของยะลา และร้อยละ 40.4 ของนราธิวาส

ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่าค่าอาหารเป็นภาระสำคัญของครัวเรือน แต่ไม่ได้หมายความว่าครัวเรือนนำเงินทั้งหมดไปใช้รับประทานอาหารนอกบ้าน เพราะสถิติรวมการซื้อวัตถุดิบมาปรุงอาหารเองและการบริโภคอาหารรูปแบบอื่นด้วย

ในภาวะที่ครัวเรือนมีข้อจำกัดด้านรายได้ ผู้บริโภคอาจปรับพฤติกรรมโดยทำอาหารเองมากขึ้น เลือกร้านราคาประหยัด ลดความถี่ในการรับประทานอาหารนอกบ้าน หรือใช้จ่ายเฉพาะช่วงโปรโมชั่น

พฤติกรรมดังกล่าวทำให้ร้านอาหารแต่ละประเภทได้รับผลกระทบไม่เท่ากัน

ร้านอาหารตามสั่งราคาประหยัดอาจยังมีลูกค้าสม่ำเสมอ ขณะที่ร้านอาหารเต็มรูปแบบ ร้านบุฟเฟต์ หรือคาเฟ่ที่มีค่าใช้จ่ายต่อครั้งสูงกว่าอาจต้องแข่งขันเพื่อรักษาลูกค้า

อย่างไรก็ตาม นี่เป็นข้ออธิบายตามกลไกทางเศรษฐศาสตร์ ไม่ใช่ผลสำรวจที่ยืนยันว่าร้านอาหารประเภทใดในสามจังหวัดกำลังขายลดลงมากที่สุด

4. การท่องเที่ยวสร้างกำลังซื้อใหม่จริง แต่เงินกระจายไปถึงร้านอาหารมากน้อยเพียงใด?

ภาคการท่องเที่ยวเป็นแหล่งความต้องการซื้อที่สำคัญ เพราะสามารถนำรายได้จากผู้มาเยือนเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจท้องถิ่น

ข้อมูลปี 2568 ของกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬาที่เผยแพร่ผ่านสำนักงานสถิติแห่งชาติ ระบุว่าจังหวัดปัตตานีมีผู้เยี่ยมเยือน 654,924 คน และรายได้จากผู้เยี่ยมเยือน 2,086.35 ล้านบาท

จังหวัดยะลามีผู้เยี่ยมเยือน 2,017,096 คน และรายได้ 7,683.90 ล้านบาท

จังหวัดนราธิวาสมีผู้เยี่ยมเยือน 1,253,686 คน และรายได้ 4,791.96 ล้านบาท

รวมทั้งสามจังหวัดมีผู้เยี่ยมเยือนตามนิยามสถิติประมาณ 3.93 ล้านครั้ง และมีรายได้จากผู้เยี่ยมเยือนรวม 14,562.21 ล้านบาท

ตัวเลขดังกล่าวแสดงว่าการเดินทางท่องเที่ยวและการใช้จ่ายจากผู้มาเยือนเป็นองค์ประกอบที่มีความสำคัญต่อเศรษฐกิจสามจังหวัด

อย่างไรก็ตาม รายได้จากการท่องเที่ยวไม่ได้หมายถึงรายได้ของร้านอาหารทั้งหมด เพราะยังรวมค่าใช้จ่ายด้านที่พัก การเดินทาง การซื้อสินค้า และบริการประเภทอื่น

ยิ่งไปกว่านั้น การกระจายรายได้ยังแตกต่างกันตามพื้นที่

จังหวัดยะลามีเมืองท่องเที่ยวสำคัญอย่างเบตง จึงไม่สามารถนำรายได้ท่องเที่ยวทั้งจังหวัดไปถือว่าเป็นรายได้ที่เข้าสู่ร้านอาหารในเทศบาลนครยะลา

จังหวัดนราธิวาสมีพื้นที่เศรษฐกิจชายแดนอย่างสุไหงโก-ลก ซึ่งอาจได้รับผลจากการเดินทางและกำลังซื้อของผู้มาเยือนจากมาเลเซียแตกต่างจากร้านอาหารในเขตเทศบาลเมืองนราธิวาส

ส่วนจังหวัดปัตตานีมีโอกาสจากเศรษฐกิจการศึกษา อาหารพื้นถิ่น การท่องเที่ยว และกิจกรรมทางเศรษฐกิจของเมือง แต่ยังต้องตรวจสอบว่าผู้มาเยือนใช้จ่ายกับร้านอาหารในพื้นที่จริงเท่าใด

ดังนั้น แม้รายได้จากการท่องเที่ยวจะมีขนาดใหญ่ แต่ยังไม่สามารถสรุปได้ว่าเป็นกำลังซื้อใหม่ที่กระจายไปยังร้านอาหารอย่างทั่วถึง

นโยบายการท่องเที่ยวจึงไม่ควรวัดความสำเร็จจากจำนวนผู้เข้าร่วมงานหรือจำนวนผู้เยี่ยมเยือนเท่านั้น แต่ควรวัดรายได้สุทธิที่เข้าสู่กิจการท้องถิ่น และรายได้ที่เพิ่มขึ้นจากภายนอกพื้นที่จริง

5. สถานการณ์เศรษฐกิจปี 2569: การฟื้นตัวไม่เท่ากันและต้นทุนยังเป็นความเสี่ยง

การประเมินสถานการณ์ปัจจุบันจำเป็นต้องพิจารณาข้อมูลเศรษฐกิจปี 2569 ร่วมด้วย ไม่ใช่อาศัยสถิติครัวเรือนย้อนหลังเพียงอย่างเดียว

ธนาคารแห่งประเทศไทยรายงานว่า เศรษฐกิจภาคใต้ในเดือนสิงหาคม 2569 หดตัวเล็กน้อยจากเดือนก่อน โดยการบริโภคภาคเอกชนลดลงบางหมวด โดยเฉพาะเชื้อเพลิงและการเดินทางท่องเที่ยว ขณะที่ราคาพลังงานที่ปรับสูงขึ้นเพิ่มภาระค่าครองชีพและกดดันกำลังซื้อ

สำหรับธุรกิจร้านอาหาร แรงกดดันจากต้นทุนพลังงานสามารถส่งผ่านมายังค่าวัตถุดิบ การขนส่ง การประกอบอาหาร และกำลังซื้อของผู้บริโภค

อย่างไรก็ตาม ต้นทุนของแต่ละกิจการไม่จำเป็นต้องเพิ่มขึ้นในอัตราเดียวกัน และบางร้านอาจบริหารต้นทุนได้ดีจนยังรักษากำไรไว้ได้

รายงานของศูนย์วิจัยกสิกรไทยเมื่อวันที่ 9 กันยายน 2569 ประเมินว่าตลาดร้านอาหารและเครื่องดื่มของประเทศไทยในปี 2569 จะมีมูลค่าประมาณ 682,000 ล้านบาท หรือเติบโตร้อยละ 3.9 แต่เป็นการเติบโตที่ไม่ทั่วถึง ท่ามกลางกำลังซื้อเปราะบาง การแข่งขันสูง และต้นทุนที่กดดันกำไร

ศูนย์วิจัยกสิกรไทยยังรายงานว่าในช่วงแปดเดือนแรกของปี 2569 มีนิติบุคคลร้านอาหารและเครื่องดื่มจดทะเบียนใหม่ทั่วประเทศ 3,263 ราย เพิ่มขึ้นประมาณร้อยละ 20 และมีการเลิกจดทะเบียน 491 ราย เพิ่มขึ้นประมาณร้อยละ 11

ข้อมูลดังกล่าวเป็นสถิติระดับประเทศและเฉพาะขอบเขตที่รายงาน ไม่สามารถใช้ยืนยันจำนวนร้านเปิดหรือปิดจริงของสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ได้

แต่แสดงให้เห็นว่าการเปิดกิจการใหม่และการเลิกกิจการสามารถเพิ่มขึ้นพร้อมกันในภาวะการแข่งขันสูง

ดังนั้น การใช้จำนวนร้านเปิดใหม่เป็นตัวแทนความแข็งแรงของเศรษฐกิจเพียงตัวเดียวจึงไม่เพียงพอ

6. กับดักเศรษฐกิจประการแรก: ร้านเพิ่มเร็วกว่าตลาดเติบโต

ในเชิงเศรษฐศาสตร์ ความสำคัญของการเพิ่มจำนวนร้านอาหารต้องพิจารณาควบคู่กับอัตราการขยายตัวของความต้องการซื้อ

หากจำนวนร้านเพิ่มขึ้นร้อยละ 25 แต่ยอดขายรวมของตลาดเพิ่มขึ้นเพียงร้อยละ 10 รายได้เฉลี่ยต่อร้านจะลดลง

ตัวอย่างเช่น เมืองแห่งหนึ่งมีร้านอาหาร 100 ร้าน สร้างยอดขายรวมเดือนละ 10 ล้านบาท เท่ากับมีรายได้เฉลี่ยร้านละ 100,000 บาท

เมื่อมีร้านอาหารเพิ่มเป็น 125 ร้าน ขณะที่ยอดขายตลาดรวมเพิ่มเป็นเดือนละ 11 ล้านบาท รายได้เฉลี่ยต่อร้านจะเหลือ 88,000 บาท หรือลดลงร้อยละ 12

สถานการณ์นี้เกิดขึ้นได้แม้ตลาดอาหารโดยรวมยังเติบโต

นี่คือภาวะที่สามารถเรียกเชิงวิเคราะห์ว่า กับดักการแข่งขันแบ่งกำลังซื้อเดิม หรือ Market Saturation Trap

แต่ต้องเน้นว่าตัวอย่างดังกล่าวเป็นสถานการณ์สมมติ ไม่ใช่ผลสำรวจร้านอาหารสามจังหวัดชายแดนภาคใต้

งานวิจัยของ Schiff, Cosman และ Dai (2023) เกี่ยวกับการแข่งขันระหว่างร้านอาหารในนครนิวยอร์ก พบว่าพื้นที่ที่มีผู้ประกอบการใหม่เข้าสู่ตลาดหนาแน่นมากมีความเสี่ยงที่ร้านอาหารเดิมจะออกจากตลาดสูงกว่าพื้นที่ที่มีคู่แข่งใหม่เข้าสู่น้อยกว่า

ขณะที่งานวิจัยของ Cho และคณะ (2023) ซึ่งศึกษาธุรกิจอาหารและเครื่องดื่มในกรุงโซล พบว่าการรวมตัวของกิจการที่แข่งขันกันโดยตรงอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการปิดกิจการ แต่การรวมตัวของกิจการที่มีความหลากหลายสามารถสร้างประโยชน์แก่ธุรกิจได้

ข้อค้นพบทางวิชาการเหล่านี้แสดงว่า การแข่งขันมีทั้งผลเชิงบวกและเชิงลบ ขึ้นอยู่กับโครงสร้างตลาด ความแตกต่างของสินค้า ทำเล และความสามารถในการปรับตัวของผู้ประกอบการ

จึงไม่ควรสรุปว่าการมีร้านอาหารมากขึ้นเป็นปัญหาเสมอไป เพราะร้านใหม่บางแห่งอาจสร้างความต้องการซื้อใหม่ เพิ่มคุณภาพบริการ และดึงลูกค้าจากนอกพื้นที่ได้จริง

7. กับดักเศรษฐกิจประการที่สอง: ยอดขายเพิ่ม แต่กำไรลดลง

การประเมินธุรกิจร้านอาหารต้องแยกยอดขายออกจากกำไร เพราะยอดขายเป็นรายรับก่อนหักต้นทุน ขณะที่กำไรเป็นผลตอบแทนหลังหักค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้อง

สมมติร้านอาหารแห่งหนึ่งมียอดขายเดือนละ 160,000 บาท มีต้นทุนผันแปรร้อยละ 60 ของยอดขาย และต้นทุนคงที่เดือนละ 60,000 บาท

ภายใต้เงื่อนไขดังกล่าว ร้านมีกำไรจากการดำเนินงานตามแบบจำลองเดือนละ 4,000 บาท

แต่หากสัดส่วนต้นทุนผันแปรเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 65 โดยยอดขายและต้นทุนคงที่ยังเท่าเดิม ร้านจะเปลี่ยนจากกำไร 4,000 บาทเป็นขาดทุน 4,000 บาทต่อเดือน

จุดคุ้มทุนของร้านจะเพิ่มจากยอดขายประมาณ 150,000 บาทเป็น 171,429 บาทต่อเดือน

กล่าวอีกนัยหนึ่ง ร้านต้องสร้างยอดขายที่สูงขึ้นประมาณร้อยละ 14.3 จากจุดคุ้มทุนเดิม เพียงเพื่อให้กลับมาคุ้มทุนภายใต้โครงสร้างต้นทุนใหม่

ตัวอย่างนี้แสดงให้เห็นว่า แม้จำนวนลูกค้าจะไม่ลดลง แต่ธุรกิจก็อาจมีความสามารถในการทำกำไรลดลงได้

สำหรับร้านอาหารรายย่อย ผลกระทบดังกล่าวอาจรุนแรงขึ้นหากผู้ประกอบการไม่มีเงินทุนหมุนเวียนเพียงพอ หรือมีภาระชำระหนี้จากการลงทุนเปิดร้าน

การบริหารต้นทุนจึงไม่ใช่เพียงเรื่องภายในร้านอาหาร แต่ยังเป็นประเด็นการพัฒนาศักยภาพ SME ที่หน่วยงานรัฐควรให้ความสำคัญ

8. กับดักเศรษฐกิจประการที่สาม: ร้านใหม่สร้างกระแส แต่ไม่ได้สร้างลูกค้าประจำ

ร้านอาหารที่ได้รับความนิยมในช่วงเปิดกิจการอาจมีลูกค้าจำนวนมากจากความสนใจในสิ่งใหม่ การประชาสัมพันธ์ หรือโปรโมชั่น

อย่างไรก็ตาม ยอดขายช่วงเปิดร้านอาจไม่สะท้อนความต้องการในระยะยาว

หากผู้ประกอบการนำยอดขายช่วงที่กำลังเป็นกระแสไปตัดสินใจขยายพื้นที่ เพิ่มพนักงาน หรือเปิดสาขาใหม่โดยไม่วิเคราะห์กระแสเงินสดอย่างรอบคอบ อาจทำให้ต้นทุนคงที่เพิ่มขึ้นเร็วกว่ารายได้ประจำ

เมื่อกระแสความสนใจลดลง ภาระค่าเช่า ค่าจ้าง ค่าอุปกรณ์ และหนี้สินยังคงอยู่

สถานการณ์นี้เรียกว่า กับดักการขยายกิจการเร็วเกินไป หรือ Overexpansion Trap

ธุรกิจจึงควรประเมินความคุ้มค่าจากอัตราลูกค้ากลับมาซื้อซ้ำ ยอดขายเฉลี่ยหลายเดือน ต้นทุนต่อคำสั่งซื้อ และความสามารถในการรับมือกับยอดขายที่ลดลง

หลักการดังกล่าวสำคัญเป็นพิเศษสำหรับธุรกิจขนาดเล็กที่มีเงินสำรองจำกัด

9. ข้อดีและข้อเสียของการแข่งขันร้านอาหารในเศรษฐกิจชายแดนใต้

การแข่งขันมิใช่สิ่งที่ควรถูกมองในทางลบทั้งหมด

ด้านบวก การเปิดร้านอาหารใหม่สามารถสร้างอาชีพ เพิ่มการจ้างงาน ส่งเสริมการลงทุน และเพิ่มทางเลือกให้ผู้บริโภค

ร้านใหม่อาจนำเสนอสินค้าและบริการที่แตกต่าง เช่น อาหารพื้นถิ่น อาหารฮาลาล อาหารเพื่อสุขภาพ หรือประสบการณ์การรับประทานอาหารที่มีเอกลักษณ์

การรวมตัวของร้านอาหารหลากหลายประเภทสามารถพัฒนาเป็นย่านเศรษฐกิจสร้างสรรค์ และอาจช่วยดึงดูดผู้มาเยือนจากนอกพื้นที่

ด้านลบ หากร้านอาหารประเภทเดียวกันเปิดเพิ่มขึ้นมาก โดยไม่สร้างความต้องการซื้อใหม่ อาจเกิดการแข่งขันลดราคาอย่างรุนแรง และทำให้ผู้ประกอบการบางรายไม่สามารถรักษากำไรได้

การลดราคาอย่างต่อเนื่องยังอาจกระทบความสามารถในการลงทุนปรับปรุงคุณภาพสินค้า พัฒนาทักษะแรงงาน และจ่ายค่าจ้างที่เหมาะสม

ข้อจำกัดที่สำคัญคือผู้ประกอบการรายย่อยจำนวนหนึ่งอาจขาดข้อมูลตลาดก่อนตัดสินใจลงทุน

การเห็นร้านคู่แข่งมีลูกค้าแน่นไม่ได้แปลว่าร้านนั้นมีกำไรสูง เพราะผู้สังเกตไม่ทราบต้นทุน ค่าเช่า ภาระหนี้ และรายได้เฉลี่ยตลอดเดือน

ดังนั้น นโยบายสาธารณะไม่ควรมุ่งจำกัดการแข่งขันเพื่อปกป้องร้านเดิม แต่ควรมุ่งเพิ่มความโปร่งใสของข้อมูล ลดอุปสรรคที่ไม่จำเป็น และสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการแข่งขันอย่างมีประสิทธิภาพ

10. ห่วงโซ่เศรษฐกิจอาหาร: เมื่อร้านขายได้น้อยลง ใครบ้างได้รับผลกระทบ?

ธุรกิจร้านอาหารมีลักษณะเป็นกิจกรรมเศรษฐกิจที่เชื่อมโยงกับผู้ผลิตและผู้ให้บริการจำนวนมาก

เมื่อร้านอาหารมียอดขายลดลง อาจลดการสั่งซื้อวัตถุดิบจากตลาดสด ผู้ค้าส่ง เกษตรกร และชาวประมง

หากร้านอาหารลดจำนวนพนักงานหรือชั่วโมงทำงาน รายได้ของแรงงานและครอบครัวก็อาจลดลงตาม

ผู้ให้บริการขนส่งและไรเดอร์อาจได้รับคำสั่งซื้อน้อยลง ขณะที่ผู้ประกอบการบรรจุภัณฑ์และธุรกิจบริการอื่นได้รับผลกระทบทางอ้อม

ในทางกลับกัน หากร้านอาหารสามารถดึงลูกค้าจากภายนอกพื้นที่ เพิ่มกำไร และใช้วัตถุดิบจากผู้ผลิตท้องถิ่นได้มากขึ้น ผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจก็สามารถกระจายไปยังหลายภาคส่วน

ประเด็นสำคัญจึงอยู่ที่มูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นจริง ไม่ใช่เพียงจำนวนร้านหรือยอดขายหน้าร้าน

การพัฒนาร้านอาหารสามจังหวัดจึงควรถูกพิจารณาเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก ซึ่งเชื่อมโยงเกษตร ประมง การแปรรูปอาหาร การขนส่ง การท่องเที่ยว และแรงงานเข้าด้วยกัน


11. Forensic Budget Analysis: งบประมาณพัฒนาเศรษฐกิจชายแดนใต้สร้างรายได้ใหม่ได้จริงหรือ?

คำถามเรื่องกำลังซื้อไม่ได้เกี่ยวข้องกับภาคเอกชนเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับประสิทธิภาพการใช้จ่ายงบประมาณภาครัฐ

รัฐบาลและหน่วยงานระดับพื้นที่มีบทบาทในการจัดทำโครงการส่งเสริมเศรษฐกิจ การท่องเที่ยว การพัฒนาทักษะอาชีพ การสนับสนุนผู้ประกอบการ และการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน

แต่การมีโครงการจำนวนมากไม่ได้รับประกันว่าเศรษฐกิจท้องถิ่นจะมีรายได้เพิ่มขึ้นตามสัดส่วนงบประมาณที่ใช้

จึงจำเป็นต้องประยุกต์การตรวจสอบงบประมาณเชิงลึก หรือ Forensic Budget Analysis ซึ่งมุ่งติดตามตั้งแต่การกำหนดวัตถุประสงค์ การอนุมัติวงเงิน การจัดซื้อจัดจ้าง การเบิกจ่าย การส่งมอบงาน ไปจนถึงผลประโยชน์ที่เกิดกับประชาชน

การตรวจสอบลักษณะนี้มิได้หมายความว่ามีการทุจริตเกิดขึ้นแล้ว แต่เป็นกระบวนการตรวจสอบความถูกต้อง ความคุ้มค่า ความโปร่งใส และประสิทธิผลของการใช้เงินสาธารณะ

11.1 ตรวจสอบข้อเสนองบประมาณปี 2570: 150 โครงการ วงเงินกว่า 1,422 ล้านบาท

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติรายงานว่า การพิจารณาแผนปฏิบัติราชการประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2570 ของสามจังหวัดและกลุ่มจังหวัดภาคใต้ชายแดน มีโครงการที่เห็นควรสนับสนุนเบื้องต้น 150 โครงการ วงเงินรวม 1,422,052,965 บาท

ในจำนวนดังกล่าว เป็นโครงการภายในกรอบวงเงิน 124 โครงการ วงเงิน 1,183,993,165 บาท และโครงการเกินกรอบวงเงิน 26 โครงการ วงเงิน 238,059,800 บาท

ข้อมูลนี้เป็นกรอบข้อเสนอโครงการที่เห็นควรสนับสนุนเบื้องต้นในกระบวนการพิจารณา มิใช่หลักฐานว่าเงินทั้งหมดได้รับอนุมัติขั้นสุดท้ายหรือเบิกจ่ายแล้ว

ข้อเท็จจริงดังกล่าวทำให้เกิดคำถามเชิงนโยบายว่า โครงการเหล่านี้มีสัดส่วนเท่าใดที่มุ่งเพิ่มรายได้ครัวเรือน สร้างอาชีพ เพิ่มผลิตภาพ SME และขยายตลาดสินค้าหรือบริการจากภายนอกพื้นที่

หากโครงการส่งเสริมเศรษฐกิจมุ่งวัดเพียงจำนวนกิจกรรม จำนวนผู้เข้าร่วมอบรม หรือจำนวนสถานที่ที่ได้รับการพัฒนา อาจยังไม่สามารถสะท้อนว่ากำลังซื้อของประชาชนเพิ่มขึ้นจริงหรือไม่

การตรวจสอบจึงควรจำแนกโครงการตามวัตถุประสงค์และผลลัพธ์ ไม่ใช่นำงบประมาณทุกประเภทมาถือว่าเป็นงบกระตุ้นร้านอาหารโดยตรง

11.2 ตรวจสอบการเบิกจ่ายปี 2569: งบที่มีอยู่ถูกใช้ไปถึงประชาชนเพียงใด?

รายงานการประชุมคณะกรรมการบริหารงานกลุ่มจังหวัดแบบบูรณาการ กลุ่มจังหวัดภาคใต้ชายแดน เมื่อวันที่ 2 เมษายน 2569 อ้างอิงข้อมูลจากระบบ New GFMIS Thai ณ วันที่ 29 มีนาคม 2569

รายงานระบุอัตราผลการใช้จ่ายร้อยละ 3.01 และอัตราการเบิกจ่ายร้อยละ 2.74 โดยมีมูลค่าที่รายงาน 10.34 ล้านบาทและ 9.44 ล้านบาทตามลำดับ

ข้อมูลดังกล่าวเป็นภาพ ณ วันรายงานของงบประมาณกลุ่มจังหวัดในขอบเขตที่ประชุม ไม่ใช่อัตราการเบิกจ่ายงบประมาณทั้งหมดของรัฐในสามจังหวัด และไม่ใช่อัตราเบิกจ่ายล่าสุด ณ เดือนพฤศจิกายน 2569

ตัวเลขนี้จึงเป็นสัญญาณที่ควรตรวจสอบเพิ่มเติมว่า เหตุใดการใช้จ่ายและการเบิกจ่ายในช่วงเวลานั้นจึงอยู่ในระดับดังกล่าว

อาจมีเหตุผลจากขั้นตอนการจัดซื้อจัดจ้าง การปรับแผน การทำสัญญา หรือรูปแบบงานที่กำหนดให้จ่ายเงินเมื่อส่งมอบผลผลิต ซึ่งไม่สามารถสรุปว่าเกิดความผิดปกติได้โดยไม่มีเอกสารประกอบ

สิ่งที่ควรดำเนินการคือการติดตามความก้าวหน้าและผลเบิกจ่ายสิ้นปีงบประมาณ 2569 เปรียบเทียบกับแผนงานที่ได้รับอนุมัติ รวมทั้งตรวจสอบว่าผลผลิตที่ส่งมอบสอดคล้องกับงบประมาณที่จ่ายจริงหรือไม่

11.3 งบประมาณที่เกี่ยวข้องกับการผลิตอาหาร ไม่ได้หมายถึงงบส่งเสริมร้านอาหารโดยตรง

รายงานการประชุมเดียวกันยังกล่าวถึงการพิจารณาปรับปรุงแผนโครงการปี 2569 เช่น โครงการยกระดับการผลิตและแปรรูปสมุนไพรชายแดนใต้วงเงิน 22,954,000 บาท และโครงการยกระดับไม้ผลที่มีศักยภาพของกลุ่มจังหวัดวงเงิน 12,016,400 บาท

โครงการเหล่านี้เป็นตัวอย่างของการลงทุนในห่วงโซ่เศรษฐกิจที่เกี่ยวข้องกับภาคการผลิตและเกษตรกรรม แต่ไม่ใช่งบประมาณสนับสนุนร้านอาหารโดยตรง

ไม่ควรนำวงเงินดังกล่าวไปกล่าวอ้างว่ารัฐได้ใช้เงินเพื่อเพิ่มกำลังซื้อร้านอาหารเป็นจำนวนเท่ากัน และไม่ควรสรุปว่าโครงการไม่มีประโยชน์เพียงเพราะยังไม่พบหลักฐานเชื่อมโยงกับยอดขายร้านอาหาร

ในทางกลับกัน ควรติดตามว่าโครงการพัฒนาภาคการผลิตสามารถสร้างรายได้ให้ผู้ผลิต เพิ่มการจ้างงาน ลดต้นทุน หรือสร้างตลาดใหม่ได้จริงเพียงใด

หากเกษตรกรและผู้ผลิตมีรายได้เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ก็อาจช่วยเพิ่มกำลังซื้อในเศรษฐกิจท้องถิ่นทางอ้อมได้

แต่ความเชื่อมโยงดังกล่าวต้องได้รับการพิสูจน์ด้วยข้อมูล ไม่ใช่ถือว่าเกิดขึ้นโดยอัตโนมัติหลังมีการใช้งบประมาณ

11.4 การตรวจสอบความคุ้มค่าของโครงการ: จากจำนวนกิจกรรมสู่รายได้สุทธิ

การตรวจสอบงบประมาณควรเริ่มด้วยการจำแนกผลการดำเนินงานสามระดับ

ระดับแรกคือ ผลผลิต (Outputs) เช่น จำนวนผู้เข้าร่วมอบรม จำนวนร้านค้าที่ได้รับการส่งเสริม จำนวนกิจกรรมที่จัดขึ้น หรือจำนวนอุปกรณ์ที่ส่งมอบ

ระดับที่สองคือ ผลลัพธ์ (Outcomes) เช่น ต้นทุนของผู้ประกอบการลดลง ยอดขายสุทธิเพิ่มขึ้น ความสามารถในการจ้างงานดีขึ้น หรือผู้ผลิตสามารถเข้าถึงตลาดใหม่

ระดับที่สามคือ ผลกระทบ (Impacts) เช่น รายได้ครัวเรือนเพิ่มขึ้น อัตราความยากจนลดลง ธุรกิจมีอัตราการอยู่รอดสูงขึ้น และเศรษฐกิจท้องถิ่นมีความเข้มแข็งมากขึ้น

ปัญหาที่ควรระวังคือการนำผลผลิตมาใช้แทนผลลัพธ์

ตัวอย่างเช่น โครงการอบรมผู้ประกอบการ 500 คนอาจดำเนินการครบตามเป้าหมาย แต่หากไม่มีข้อมูลว่าผู้เข้าร่วมสามารถลดต้นทุนหรือเพิ่มกำไรได้จริง ก็ยังไม่สามารถสรุปว่าโครงการสร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจสำเร็จแล้ว

ในทำนองเดียวกัน การจัดเทศกาลอาหารที่มีผู้เข้าร่วมจำนวนมากอาจสร้างกิจกรรมทางเศรษฐกิจระยะสั้น แต่ต้องตรวจสอบว่ารายได้ที่เพิ่มขึ้นเป็นเงินใหม่จากภายนอก หรือเป็นการย้ายการใช้จ่ายของคนในพื้นที่จากร้านหนึ่งไปยังอีกร้านหนึ่ง

จึงควรใช้หลักการประเมินผลประโยชน์ส่วนเพิ่ม (Incremental Benefit) และความคุ้มค่าต่อเงินงบประมาณ (Value for Money)

ตัวอย่างเช่น หากรัฐใช้งบประมาณ 2 ล้านบาทจัดกิจกรรม และมีรายงานยอดขายรวมในงาน 5 ล้านบาท ไม่ได้หมายความว่าโครงการสร้างประโยชน์สุทธิ 3 ล้านบาท เพราะยอดขาย 5 ล้านบาทอาจมีต้นทุนการผลิต ค่าใช้จ่ายของผู้ประกอบการ และรายได้บางส่วนที่เกิดขึ้นอยู่แล้วแม้ไม่มีโครงการ

การประเมินที่ถูกต้องต้องคำนึงถึงรายได้ที่เพิ่มขึ้นจริง ต้นทุนที่เกี่ยวข้อง และผลกระทบต่อร้านค้าอื่นในพื้นที่

11.5 ประเด็นเสี่ยงที่ควรตรวจสอบใน Forensic Budget Analysis

การตรวจสอบงบประมาณเศรษฐกิจสามจังหวัดควรให้ความสำคัญกับความเสี่ยงหลายด้าน

ประเด็นแรกคือความซ้ำซ้อนของโครงการ หากหลายหน่วยงานจัดอบรมหรือส่งเสริมผู้ประกอบการกลุ่มเดียวกันในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน อาจทำให้การใช้ทรัพยากรไม่เกิดประสิทธิภาพสูงสุด

ประเด็นที่สองคือความเหมาะสมของราคากลางและต้นทุนต่อหน่วย เช่น ค่าจัดกิจกรรม ค่าอุปกรณ์ ค่าฝึกอบรม และค่าบริหารจัดการ ต้องเปรียบเทียบกับรายละเอียดงาน คุณภาพ และราคาตลาดที่มีเงื่อนไขใกล้เคียงกัน

ประเด็นที่สามคือการคัดเลือกผู้ได้รับประโยชน์ ต้องพิจารณาว่าหลักเกณฑ์มีความโปร่งใสและเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการรายเล็กเข้าถึงอย่างเป็นธรรมหรือไม่

ประเด็นที่สี่คือการส่งมอบผลงาน ต้องตรวจสอบว่าผู้รับจ้างส่งมอบงานครบตามสัญญา มีคุณภาพและใช้งานได้จริงหรือไม่

ประเด็นที่ห้าคือความยั่งยืนหลังสิ้นสุดโครงการ หากการสนับสนุนหยุดลง ผู้ประกอบการยังสามารถรักษายอดขายและกำไรได้หรือไม่

ประเด็นเหล่านี้เป็นกรอบการตรวจสอบความเสี่ยง ไม่ใช่ข้อกล่าวหาว่าหน่วยงานหรือโครงการใดกระทำผิด

โดยเฉพาะการตรวจสอบการจัดซื้อจัดจ้าง ควรใช้เอกสารประกาศราคากลาง ข้อกำหนดงาน ผลการคัดเลือก สัญญา หลักฐานการส่งมอบ และข้อมูลการเบิกจ่ายประกอบกัน

กรมบัญชีกลางได้พัฒนาการใช้ระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วยอิเล็กทรอนิกส์ (e-GP) เพื่อเพิ่มความโปร่งใสและความสามารถในการตรวจสอบ แต่การมีข้อมูลการจัดซื้อจัดจ้างไม่ได้ทดแทนการตรวจสอบคุณภาพงานและผลประโยชน์ที่ประชาชนได้รับจริง

11.6 ข้อค้นพบจากการตรวจสอบงบประมาณ

จากข้อมูลที่เข้าถึงได้ในขณะนี้ สามารถยืนยันได้ว่ามีกรอบข้อเสนอโครงการพัฒนาภาคใต้ชายแดนปี 2570 และมีรายงานการติดตามการใช้จ่ายและเบิกจ่ายของกลุ่มจังหวัดในปี 2569

แต่ยังไม่มีฐานข้อมูลที่เชื่อมโยงงบประมาณของทุกโครงการด้านเศรษฐกิจในสามจังหวัดเข้ากับยอดขายร้านอาหาร รายได้ครัวเรือน และการอยู่รอดของ SME ได้อย่างครบถ้วน

จึงยังไม่สามารถคำนวณได้อย่างน่าเชื่อถือว่า ทุกหนึ่งล้านบาทที่ใช้ในการพัฒนาเศรษฐกิจสามจังหวัด สร้างรายได้สุทธิให้ประชาชนเพิ่มขึ้นกี่บาท หรือสร้างงานที่ยั่งยืนได้กี่ตำแหน่ง

ข้อสรุปเชิง Forensic Budget Analysis จึงเป็นข้อค้นพบเรื่องช่องว่างของระบบติดตามผลลัพธ์และความจำเป็นในการตรวจสอบข้อมูลโครงการเพิ่มเติม มิใช่ข้อสรุปว่ามีการทุจริตหรือใช้งบประมาณไม่คุ้มค่าเกิดขึ้นแล้ว


12. ข้อสังเกตหรือข้อกังวล

12.1 ความคึกคักทางเศรษฐกิจอาจไม่เท่ากับความมั่งคั่งของประชาชน

ภาพร้านอาหารเปิดใหม่และจำนวนผู้มาเยือนที่เพิ่มขึ้นสามารถสร้างความรู้สึกว่าเศรษฐกิจเติบโต แต่หากรายได้เฉลี่ยครัวเรือนไม่เพิ่มขึ้นอย่างทั่วถึง ผลประโยชน์จากการเติบโตอาจกระจุกอยู่กับผู้ประกอบการบางกลุ่ม

จึงควรตรวจสอบว่าการเติบโตของธุรกิจอาหารสัมพันธ์กับค่าจ้างแรงงาน รายได้ครัวเรือน และความสามารถในการชำระหนี้อย่างไร

12.2 ตลาดร้านอาหารอาจมีการแข่งขันที่รุนแรงในบางพื้นที่

จากหลักฐานที่มี ยังไม่สามารถยืนยันว่าตลาดอาหารสามจังหวัดเข้าสู่ภาวะอิ่มตัวทั้งหมด

แต่สามารถตั้งสมมติฐานได้ว่าร้านอาหารบางประเภทหรือบางย่านอาจมีการแข่งขันสูงกว่าการเติบโตของความต้องการซื้อ

การวิเคราะห์จึงควรแยกตามจังหวัด เมือง ย่าน ประเภทอาหาร และระดับราคา เพื่อป้องกันการใช้ค่าเฉลี่ยรวมบดบังปัญหาเฉพาะพื้นที่

12.3 กำลังซื้อของคนท้องถิ่นและผู้มาเยือนอาจเปลี่ยนแปลงคนละทิศทาง

ในบางเมือง รายได้จากผู้มาเยือนอาจเพิ่มขึ้น แม้ครัวเรือนท้องถิ่นยังมีข้อจำกัดในการใช้จ่าย

ร้านอาหารที่พึ่งพาลูกค้านอกพื้นที่จึงอาจได้รับประโยชน์แตกต่างจากร้านที่พึ่งพาลูกค้าประจำในชุมชน

สำหรับเมืองชายแดนอย่างสุไหงโก-ลก ต้องให้ความสำคัญกับการเดินทางและพฤติกรรมการใช้จ่ายของผู้มาเยือนจากมาเลเซียเพิ่มเติม

12.4 นโยบายกระตุ้นการใช้จ่ายระยะสั้นอาจไม่สร้างรายได้ระยะยาว

มาตรการสนับสนุนการบริโภคสามารถช่วยพยุงยอดขายในบางช่วงได้ แต่หากไม่เพิ่มผลิตภาพ การจ้างงาน หรือรายได้ที่ยั่งยืน ผลกระทบต่อเศรษฐกิจระยะยาวอาจมีข้อจำกัด

นโยบายจึงควรผสมผสานการช่วยเหลือระยะสั้นกับการสร้างความสามารถแข่งขันระยะยาว

12.5 ระบบงบประมาณอาจวัดกิจกรรมได้ดีกว่าวัดคุณภาพชีวิต

หากหน่วยงานรัฐให้ความสำคัญกับจำนวนโครงการและอัตราเบิกจ่ายมากกว่าผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจ อาจทำให้เกิดการใช้งบประมาณที่ไม่สามารถตอบคำถามเรื่องรายได้และความอยู่รอดของประชาชนได้อย่างชัดเจน

ปัญหานี้ควรได้รับการแก้ไขด้วยการออกแบบตัวชี้วัดใหม่และเปิดเผยข้อมูลผลการดำเนินงานอย่างตรวจสอบได้


13. ข้อเสนอเชิงนโยบายสาธารณะ

13.1 สร้างระบบข้อมูลเศรษฐกิจร้านอาหารสามจังหวัดชายแดนภาคใต้

จังหวัดและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นควรร่วมกันจัดทำฐานข้อมูลร้านอาหารที่เปิดดำเนินกิจการจริง โดยแยกจำนวนเปิดใหม่ ปิดกิจการ ประเภทสินค้า ทำเล และอายุธุรกิจ

ระบบข้อมูลควรรวมตัวชี้วัดด้านยอดขายของร้านเดิมที่ยังเปิดต่อเนื่อง กำไรจากการดำเนินงาน และอัตราการอยู่รอดหลังเปิดกิจการ 12 และ 24 เดือน

ข้อมูลเชิงพาณิชย์ต้องได้รับการคุ้มครองและเผยแพร่ในรูปสถิติรวม เพื่อไม่ให้เปิดเผยความลับของผู้ประกอบการ

13.2 เปลี่ยนแนวคิดจากการเพิ่มจำนวนร้านเป็นการเพิ่มความสามารถสร้างกำไร

หน่วยงานพัฒนา SME ควรมุ่งส่งเสริมทักษะการบริหารต้นทุน การวิเคราะห์จุดคุ้มทุน กระแสเงินสด การจัดซื้อวัตถุดิบ และการจัดการสินค้าคงคลัง

การฝึกอบรมควรติดตามผลว่าร้านสามารถลดต้นทุนต่อยอดขายได้หรือไม่ มีรายได้สุทธิเพิ่มขึ้นเพียงใด และรักษาการจ้างงานได้หรือไม่

13.3 สร้างความต้องการซื้อใหม่จากภายนอกพื้นที่

สามจังหวัดควรพัฒนาเศรษฐกิจอาหารเชื่อมโยงการท่องเที่ยว เศรษฐกิจการศึกษา การประชุมสัมมนา อาหารฮาลาล และการค้าชายแดน

ปัตตานีอาจให้ความสำคัญกับการเชื่อมโยงเศรษฐกิจการศึกษา อาหารพื้นถิ่น และห่วงโซ่ประมง

ยะลาควรศึกษาการกระจายรายได้จากการท่องเที่ยวระหว่างเมืองยะลากับพื้นที่ท่องเที่ยวอื่นของจังหวัด

นราธิวาสควรให้ความสำคัญกับเศรษฐกิจชายแดน การเดินทางจากมาเลเซีย และการเชื่อมโยงตลาดสุไหงโก-ลกกับเมืองอื่น

ทั้งนี้ ความเหมาะสมและผลตอบแทนของมาตรการเฉพาะพื้นที่ต้องได้รับการศึกษาก่อนดำเนินการขยายผล

13.4 เพิ่มประสิทธิภาพห่วงโซ่อุปทานอาหารท้องถิ่น

ควรสนับสนุนความร่วมมือระหว่างร้านอาหาร เกษตรกร ชาวประมง สหกรณ์ วิสาหกิจชุมชน และผู้ประกอบการแปรรูปอาหาร เพื่อพัฒนาระบบจัดซื้อที่มีคุณภาพและมีต้นทุนเหมาะสม

การจัดซื้อร่วมโดยสมัครใจอาจช่วยลดต้นทุนธุรกรรม เพิ่มความแน่นอนของวัตถุดิบ และกระจายรายได้แก่ผู้ผลิตท้องถิ่น

อย่างไรก็ตาม ต้องระมัดระวังไม่ให้ระบบดังกล่าวสร้างการผูกขาดหรือจำกัดสิทธิของผู้ประกอบการในการเลือกซื้อสินค้า

13.5 ปรับการจัดสรรงบประมาณให้ยึดผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจ

รัฐบาลและหน่วยงานระดับพื้นที่ควรให้ความสำคัญกับการจัดทำงบประมาณที่มุ่งผลสัมฤทธิ์ โดยมีตัวชี้วัดสำคัญ ได้แก่ รายได้ครัวเรือน การจ้างงาน อัตราการอยู่รอดของ SME รายได้จากลูกค้านอกพื้นที่ และการเพิ่มผลิตภาพของกิจการ

ควรกำหนดข้อมูลฐานก่อนดำเนินโครงการ และติดตามผลหลังดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง

โครงการที่มีวงเงินสูงควรได้รับการประเมินความคุ้มค่าก่อนลงทุน รวมถึงมีระบบติดตามการใช้ประโยชน์จากทรัพย์สินและผลลัพธ์หลังสิ้นสุดโครงการ

13.6 พัฒนาระบบตรวจสอบงบประมาณสาธารณะ

เสนอให้เผยแพร่ข้อมูลโครงการพัฒนาเศรษฐกิจระดับจังหวัดในรูปแบบที่ประชาชนสามารถเข้าถึงได้ โดยแสดงวัตถุประสงค์ วงเงินที่ได้รับจัดสรร ผลการจัดซื้อจัดจ้าง การเบิกจ่าย ความก้าวหน้า และผลลัพธ์ที่ตรวจสอบได้

การมีข้อมูลเหล่านี้จะช่วยให้ประชาชน ภาคประชาสังคม สถาบันการศึกษา และผู้ประกอบการร่วมกันตรวจสอบว่าการใช้งบประมาณตอบโจทย์เศรษฐกิจฐานรากได้จริงเพียงใด

13.7 จัดทำโครงการวิจัยนำร่อง 90 วัน

ควรเริ่มด้วยการรวบรวมทะเบียนร้านอาหารในพื้นที่เศรษฐกิจหลักของสามจังหวัดเป็นเวลา 30 วัน

จากนั้นสำรวจยอดขาย ต้นทุน กำไร และกำลังซื้อในช่วงวันที่ 31–60 โดยคัดเลือกร้านอาหารจากประเภทและทำเลที่แตกต่างกัน รวมทั้งสอบถามผู้ค้าส่งวัตถุดิบและร้านที่ปิดกิจการแล้ว

ในช่วงวันที่ 61–90 ควรวิเคราะห์ข้อมูลและทดลองมาตรการบริหารต้นทุนกับผู้ประกอบการที่สมัครใจ พร้อมกำหนดกลุ่มเปรียบเทียบเพื่อประเมินผล

การศึกษานำร่องอาจกำหนดกลุ่มตัวอย่างเบื้องต้น 240 ร้าน แบ่งจังหวัดละ 80 ร้าน แต่ต้องออกแบบการสุ่มและคำนวณขนาดตัวอย่างใหม่หากต้องการนำผลไปอ้างอิงถึงร้านอาหารทั้งหมดในสามจังหวัด

ผลการศึกษาควรนำไปสู่การกำหนดนโยบายที่แตกต่างกันตามสภาพตลาด ไม่ใช่การใช้มาตรการเดียวกับทุกจังหวัด


14. สรุป

การเพิ่มขึ้นของจำนวนร้านอาหารอาจเป็นสัญญาณเชิงบวกของเศรษฐกิจท้องถิ่น แต่ไม่สามารถใช้เป็นหลักฐานว่ากำลังซื้อของประชาชนเพิ่มขึ้น หรือว่าผู้ประกอบการส่วนใหญ่มีกำไรดีขึ้นโดยอัตโนมัติ

ข้อมูลทางการยืนยันว่าปัตตานี ยะลา และนราธิวาสมีฐานธุรกิจอาหารและเครื่องดื่มจำนวนมาก โดยสำมะโนปี 2565 พบสถานประกอบการรวม 13,200 แห่ง

ขณะเดียวกัน ผลสำรวจครัวเรือนปี 2568 แสดงให้เห็นว่ารายได้เฉลี่ยของทั้งสามจังหวัดเปลี่ยนแปลงแตกต่างกัน โดยปัตตานีและนราธิวาสมีรายได้เฉลี่ยเพิ่มขึ้นจากปี 2566 ขณะที่ยะลามีรายได้เฉลี่ยลดลงตามผลสำรวจ

รายได้จากการท่องเที่ยวปี 2568 รวมประมาณ 14,562 ล้านบาท เป็นโอกาสในการสร้างความต้องการซื้อจากภายนอก แต่ยังไม่สามารถยืนยันว่ารายได้ดังกล่าวกระจายเข้าสู่ร้านอาหารแต่ละเมืองหรือผู้ประกอบการรายย่อยอย่างทั่วถึง

ในด้านธุรกิจ การแข่งขัน ต้นทุนที่สูงขึ้น และการขยายกิจการเร็วเกินไปเป็นความเสี่ยงที่มีเหตุผลทางเศรษฐศาสตร์รองรับ แต่ยังต้องตรวจสอบด้วยข้อมูลยอดขาย กำไร และจำนวนกิจการที่เปิดดำเนินงานจริงก่อนสรุปว่าตลาดร้านอาหารสามจังหวัดเข้าสู่ภาวะอิ่มตัว

ในด้านงบประมาณภาครัฐ พบว่ามีกรอบข้อเสนอโครงการพัฒนาเศรษฐกิจและมีระบบติดตามการใช้จ่ายของกลุ่มจังหวัด แต่ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะประเมินความสัมพันธ์เชิงเหตุและผลระหว่างงบประมาณเหล่านั้นกับรายได้สุทธิของร้านอาหารและกำลังซื้อครัวเรือนได้อย่างครบถ้วน

โจทย์ที่สำคัญจึงไม่ใช่เพียงการเพิ่มจำนวนร้านค้า การจัดกิจกรรม หรือการเร่งเบิกจ่ายงบประมาณ หากเป็นการสร้างระบบเศรษฐกิจที่เพิ่มรายได้ของประชาชน ส่งเสริมการประกอบธุรกิจอย่างมีประสิทธิภาพ และกระจายผลประโยชน์สู่เศรษฐกิจฐานรากอย่างยั่งยืน

ความแข็งแรงของเศรษฐกิจสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ไม่ควรวัดจากจำนวนร้านอาหารที่เปิดใหม่เพียงอย่างเดียว แต่ควรวัดจากจำนวนกิจการที่อยู่รอดได้จริง กำไรที่ผู้ประกอบการได้รับ คุณภาพการจ้างงาน รายได้ของประชาชน และกำลังซื้อที่เพิ่มขึ้นหลังปรับผลของค่าครองชีพแล้ว

เพราะท้ายที่สุด เมืองที่มีร้านอาหารมากขึ้นอาจเป็นเมืองที่มีชีวิตชีวา แต่เมืองที่มีเศรษฐกิจเข้มแข็งอย่างแท้จริงต้องเป็นเมืองที่ผู้ประกอบการสามารถอยู่รอด แรงงานมีรายได้มั่นคง และประชาชนมีกำลังซื้อเพียงพอที่จะใช้ชีวิตอย่างมีคุณภาพ

คำถามจึงมิใช่เพียงว่า “ร้านอาหารเปิดใหม่เพิ่มขึ้นกี่แห่ง?”

หากแต่ต้องถามว่า

“เศรษฐกิจสามจังหวัดชายแดนภาคใต้กำลังสร้างรายได้ใหม่ให้ประชาชนจริง หรือเรากำลังเห็นธุรกิจจำนวนมากแข่งขันกันแบ่งกำลังซื้อที่เติบโตไม่ทัน?”

และที่สำคัญไม่แพ้กันคือ

“งบประมาณการพัฒนาที่รัฐใช้ไป ได้สร้างงาน เพิ่มรายได้ และทำให้ประชาชนมีอนาคตทางเศรษฐกิจที่ดีขึ้นอย่างตรวจสอบได้แล้วหรือยัง?”

คำถามทั้งสองเป็นโจทย์ร่วมกันของผู้ประกอบการ ประชาชน หน่วยงานรัฐ นักวิชาการ และผู้กำหนดนโยบายสาธารณะ ซึ่งจำเป็นต้องได้รับคำตอบจากข้อมูลและหลักฐานมากกว่าความรู้สึกจากภาพความคึกคักของเมือง


🔍 แหล่งข้อมูลอ้างอิง

ข้อมูลสถานประกอบการ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ สำมะโนธุรกิจและอุตสาหกรรม พ.ศ. 2565 หมวดการบริการอาหารและเครื่องดื่มของจังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส ใช้เพื่อประเมินจำนวนกิจการในปีฐาน ไม่ใช่จำนวนกิจการปัจจุบัน

ข้อมูลรายได้และกำลังซื้อ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ การสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน พ.ศ. 2566 และ พ.ศ. 2568 ใช้เปรียบเทียบรายได้ ค่าใช้จ่าย และภาระหนี้สินระดับจังหวัด

ข้อมูลการท่องเที่ยว: กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ผ่านสมุดสถิติรายปีประเทศไทย พ.ศ. 2569 ของสำนักงานสถิติแห่งชาติ ใช้ตรวจสอบจำนวนผู้เยี่ยมเยือนและรายได้จากผู้เยี่ยมเยือนปี 2568

ข้อมูลเศรษฐกิจปัจจุบัน: ธนาคารแห่งประเทศไทย รายงานเศรษฐกิจการเงินภาคใต้ เดือนสิงหาคม 2569 และศูนย์วิจัยกสิกรไทย บทวิเคราะห์แนวโน้มธุรกิจร้านอาหารและเครื่องดื่มปี 2569

ข้อมูลงบประมาณ: สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ รายงานการพิจารณาแผนพัฒนาภาคใต้ชายแดนปีงบประมาณ 2570 และสำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดยะลา รายงานการประชุมติดตามการใช้จ่ายและเบิกจ่ายงบประมาณกลุ่มจังหวัดปี 2569

ข้อมูลการจัดซื้อจัดจ้าง: กรมบัญชีกลาง ระบบจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐด้วยอิเล็กทรอนิกส์ (e-GP) และเอกสารประกาศจัดซื้อจัดจ้างของหน่วยงานรัฐ ใช้เป็นแหล่งตรวจสอบกระบวนการจัดหาพัสดุและสัญญา


📚 บรรณานุกรม

จัดรูปแบบตามแนวทาง APA 7th edition โดยใช้ชื่อหน่วยงานเป็นผู้แต่งในกรณีเอกสารราชการ

Cho, W., Kwon, Y., Jeong, K. S., & Yang, J. (2023). Survival characteristics of food and beverage businesses in a gentrified commercial area—A case study in Seoul, Korea. Heliyon, 9(11), Article e21514. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e21514

Schiff, N., Cosman, J., & Dai, T. (2023). Delivery in the city: Differentiated products competition among New York restaurants. Journal of Urban Economics, 134, Article 103509. https://doi.org/10.1016/j.jue.2022.103509

กรมบัญชีกลาง. (2569). กรมบัญชีกลางยกระดับการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐให้มีความโปร่งใส ตรวจสอบได้. รัฐบาลไทย. https://www.thaigov.go.th/th/news/169044

ธนาคารแห่งประเทศไทย. (2569, 30 กันยายน). แถลงข่าวเศรษฐกิจการเงินภาคใต้ เดือนสิงหาคม 2569. https://www.bot.or.th/th/thai-economy/regional-economy/southern-economy/the-state-of-southern-economy/press-so-aug-69.html

ศูนย์วิจัยกสิกรไทย. (2569, 9 กันยายน). โค้งสุดท้ายปี 2569 ธุรกิจร้านอาหารและเครื่องดื่มยังท้าทายจากการแข่งขันสูง คาดทั้งปีมูลค่าตลาดโต 3.9% ชะลอลงจากปีก่อน (กระแสทรรศน์ ฉบับที่ 3655). https://www.kasikornresearch.com/th/analysis/k-econ/business/Pages/Food-and-Beverage-CIS3655-KR-2026-09-09.aspx

สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดยะลา. (2569, 2 เมษายน). กลุ่มจังหวัดภาคใต้ชายแดน ประชุมคณะกรรมการบริหารงานกลุ่มจังหวัดแบบบูรณาการ ครั้งที่ 2/2569 ติดตามเร่งรัดการเบิกจ่ายงบประมาณ พร้อมทั้งปรับปรุงแผนปฏิบัติราชการ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569. https://yala.prd.go.th/th/content/category/detail/id/884/iid/491334

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2565). สำมะโนธุรกิจและอุตสาหกรรม พ.ศ. 2565: ธุรกิจทางการค้าและธุรกิจทางการบริการ จังหวัดปัตตานี. https://www.nso.go.th/public/e-book/Census_Survey/Pattani_Province/84-85/

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2565). สำมะโนธุรกิจและอุตสาหกรรม พ.ศ. 2565: ธุรกิจทางการค้าและธุรกิจทางการบริการ จังหวัดยะลา. https://www.nso.go.th/public/e-book/Census_Survey/Yala_Province/258-259/

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2565). สำมะโนธุรกิจและอุตสาหกรรม พ.ศ. 2565: ธุรกิจทางการค้าและธุรกิจทางการบริการ จังหวัดนราธิวาส. https://www.nso.go.th/public/e-book/Census_Survey/Narathiwat_Province/172-173/

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566). รายได้และการกระจายรายได้ของครัวเรือน พ.ศ. 2566 ระดับจังหวัด. https://www.nso.go.th/public/e-book/Analytical-Reports/Income-2566/47/

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2569). การสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือน พ.ศ. 2568. https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2026/20260505141117_96690.pdf

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2569). สมุดสถิติรายปีประเทศไทย พ.ศ. 2569: สถิติการท่องเที่ยวและกีฬา. https://www.nso.go.th/public/e-book/Statistical-Yearbook/SYB-2026_webPage/File_SYB/2026/17/T_17.2_2026.pdf

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2568). แผนพัฒนาปี 2570 ภาคใต้ชายแดน ยกระดับคุณภาพชีวิตและความปลอดภัย ดันเศรษฐกิจท้องถิ่นเติบโตอย่างยั่งยืน. https://www.nesdc.go.th/


หมายเหตุทางวิชาการ: บทความนี้ใช้ข้อมูลทุติยภูมิที่ตรวจสอบได้ถึงวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 ประกอบการวิเคราะห์เชิงเศรษฐศาสตร์ ตัวเลขสถานการณ์สมมติใช้เพื่ออธิบายกลไกตลาดเท่านั้น ไม่ใช่ผลสำรวจร้านอาหารในพื้นที่ ส่วนการตรวจสอบงบประมาณยังเป็นการประเมินเบื้องต้นจากเอกสารสาธารณะ มิใช่ผลตรวจสอบการเงินหรือข้อวินิจฉัยความผิดของหน่วยงานหรือบุคคลใด


ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น