การพัฒนาเกษตรแปลงใหญ่ อำเภอเบตง จังหวัดยะลา ระหว่างปี พ.ศ. 2559–2569
จากการรวมกลุ่มเกษตรกร สู่การลดต้นทุน เพิ่มผลิตภาพ สร้างรายได้ ตรวจสอบความคุ้มค่างบประมาณ และยกระดับเศรษฐกิจฐานรากอย่างยั่งยืน
ข้อมูล ณ วันศุกร์ที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569
บทคัดย่อ
บทความนี้ศึกษาพัฒนาการของระบบส่งเสริมการเกษตรแบบแปลงใหญ่ในอำเภอเบตง จังหวัดยะลา ตั้งแต่เริ่มดำเนินนโยบายระดับประเทศในปี พ.ศ. 2559 จนถึงปี พ.ศ. 2569 โดยวิเคราะห์ข้อมูลทะเบียนเกษตรกร พื้นที่การผลิต โครงสร้างสินค้าเกษตร ผลิตภาพ ต้นทุนการผลิต งบประมาณสนับสนุน และข้อจำกัดเชิงสถาบัน พร้อมเสนอแนวทางพัฒนานโยบายสาธารณะจากมุมมองเศรษฐศาสตร์การเกษตร
ผลการศึกษาพบว่า เอกสารกรอบการพัฒนาการเกษตรเชิงพื้นที่อำเภอเบตง ปี 2569 ซึ่งใช้ฐานข้อมูลปี 2568 ระบุเกษตรแปลงใหญ่ 19 กลุ่ม มีจำนวนสมาชิกตามทะเบียนรวม 677 ราย และพื้นที่รวม 8,731.23 ไร่ ครอบคลุมยางพารา ทุเรียน มังคุด ส้มโชกุน ไก่เบตง และชันโรง โดยมีการดำเนินงานอยู่ใน 4 ตำบลจากทั้งหมด 5 ตำบล
อย่างไรก็ตาม ยังพบข้อจำกัดสำคัญด้านความสอดคล้องของทะเบียน การวัดผลผลิตต่อไร่ การประเมินรายได้สุทธิ และหลักฐานการจัดสรรและเบิกจ่ายงบประมาณรายกลุ่ม โดยเฉพาะเอกสารข้อเสนอโครงการส่งเสริมและเพิ่มประสิทธิภาพเกษตรแปลงใหญ่ ซึ่งกำหนดวงเงินไว้ 64,000 บาท แต่ระบุกลุ่มเป้าหมายเพียง 7 กลุ่ม แตกต่างจากบัญชีทะเบียน 19 กลุ่ม
บทความเสนอให้เปลี่ยนเกณฑ์ความสำเร็จจากจำนวนกลุ่มและพื้นที่ไปสู่รายได้สุทธิที่เกษตรกรได้รับจริง พัฒนาฐานข้อมูลตรวจสอบย้อนกลับ ประเมินความคุ้มค่าการลงทุนภาครัฐ และทดลองกลไกองค์การพัฒนาวิถีชีวิตและอาชีพชุมชน (CLDO) ภายใต้ความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาชน และองค์กรชุมชน ทั้งนี้ การดำเนินงานต้องรักษาสิทธิของเกษตรกร ความโปร่งใสของงบประมาณ และความเป็นธรรมในการแบ่งผลประโยชน์
คำสำคัญ: เกษตรแปลงใหญ่, อำเภอเบตง, จังหวัดยะลา, เศรษฐศาสตร์การเกษตร, ความคุ้มค่างบประมาณ, เศรษฐกิจฐานราก, CLDO, นโยบายสาธารณะ
1. บทนำและความเป็นมา
เกษตรกรรมเป็นรากฐานสำคัญของเศรษฐกิจชุมชนในจังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยเฉพาะอำเภอเบตง จังหวัดยะลา ซึ่งมีภูมิประเทศเป็นภูเขาและที่ราบเชิงเขา มีสภาพภูมิอากาศเหมาะสมต่อการปลูกยางพาราและไม้ผลหลายชนิด ตลอดจนมีสินค้าเกษตรที่เป็นอัตลักษณ์ของพื้นที่ เช่น ส้มโชกุน มังคุด ทุเรียน และไก่เบตง
อย่างไรก็ตาม เกษตรกรรายย่อยต้องเผชิญข้อจำกัดทางเศรษฐกิจหลายประการ ได้แก่ ต้นทุนการผลิตสูง ข้อจำกัดด้านแรงงาน ความไม่แน่นอนของราคาสินค้าเกษตร ความแตกต่างของคุณภาพผลผลิต การขนส่งจากสวนที่มีภูมิประเทศลาดชัน และอำนาจต่อรองที่ไม่เท่าเทียมกันระหว่างเกษตรกรกับผู้ซื้อ
รัฐบาลไทยเริ่มขับเคลื่อนระบบส่งเสริมการเกษตรแบบแปลงใหญ่ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2559 โดยมุ่งส่งเสริมให้เกษตรกรรายย่อยรวมกลุ่มบริหารจัดการการผลิต ใช้เทคโนโลยีและเครื่องมือร่วมกัน จัดซื้อปัจจัยการผลิตในปริมาณมาก พัฒนาคุณภาพ และเชื่อมโยงการตลาด โดยเกษตรกรยังคงมีสิทธิในที่ดินของตนเอง (กรมส่งเสริมการเกษตร, 2567)
ในมุมมองเศรษฐศาสตร์การเกษตร ระบบดังกล่าวสัมพันธ์กับแนวคิดการประหยัดต่อขนาด การลดต้นทุนธุรกรรม การเพิ่มอำนาจต่อรอง และการสร้างทุนทางสังคม แต่ประโยชน์ไม่ได้เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติจากการรวมรายชื่อเกษตรกรเข้าสู่ทะเบียนกลุ่ม
งานวิจัยของ Markelova และคณะ (2009) อธิบายว่า ความสำเร็จของการรวมกลุ่มขึ้นอยู่กับโครงสร้างองค์กร ลักษณะสินค้า ระบบตลาด และสภาพแวดล้อมทางสถาบัน ขณะที่ Fischer และ Qaim (2012) พบว่าการรวมกลุ่มอาจช่วยเกษตรกรเข้าถึงตลาดได้ แต่ผลประโยชน์ด้านราคาและรายได้ขึ้นอยู่กับความสามารถขององค์กรในการดำเนินกิจกรรมทางธุรกิจจริง
ด้วยเหตุนี้ การพัฒนาเกษตรแปลงใหญ่ในอำเภอเบตงจึงไม่ควรหยุดอยู่ที่การจัดตั้งกลุ่ม การอบรม หรือการสนับสนุนวัสดุอุปกรณ์ แต่จำเป็นต้องตอบคำถามว่า การรวมกลุ่มช่วยลดต้นทุนได้เท่าใด เพิ่มผลผลิตได้จริงหรือไม่ สมาชิกมีรายได้สุทธิเพิ่มขึ้นเพียงใด และเงินภาษีของประชาชนสร้างประโยชน์คุ้มค่าหรือไม่
บทความนี้ใช้การวิเคราะห์ข้อมูลทุติยภูมิจากเอกสารราชการ ฐานข้อมูลสถิติ และงานวิจัยวิชาการ โดยแยกข้อเท็จจริงที่มีหลักฐานรองรับออกจากข้อคิดเห็นและข้อเสนอเชิงนโยบายอย่างชัดเจน
2. สถานการณ์และข้อมูลสถิติ
2.1 พัฒนาการของเกษตรแปลงใหญ่ระดับประเทศ พ.ศ. 2559–2569
ระบบเกษตรแปลงใหญ่ดำเนินงานโดยกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ผ่านความร่วมมือของกรมส่งเสริมการเกษตร กรมการข้าว กรมปศุสัตว์ กรมประมง การยางแห่งประเทศไทย และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
แนวทางการดำเนินงานประกอบด้วยห้ามิติ ได้แก่ การลดต้นทุนการผลิต การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต การพัฒนาคุณภาพ การเชื่อมโยงตลาด และการบริหารจัดการกลุ่ม
ฐานข้อมูลกรมส่งเสริมการเกษตรแสดงว่า ในปี พ.ศ. 2559 มีการขึ้นทะเบียนแปลงใหญ่ 578 แปลง ก่อนขยายตัวต่อเนื่องในปีถัดมา
ข้อมูลกรมส่งเสริมการเกษตร ณ วันที่ 30 สิงหาคม 2567 รายงานแปลงใหญ่ที่ผ่านการรับรองสะสม 10,692 แปลง เกษตรกร 571,189 ราย และพื้นที่ 9,011,291 ไร่ พร้อมรายงานมูลค่าเพิ่มสะสมจากการลดต้นทุนและเพิ่มผลผลิตประมาณ 137,213 ล้านบาท
ต่อมา ฐานข้อมูลแปลงใหญ่ของกรมส่งเสริมการเกษตรที่ตรวจสอบในเดือนพฤศจิกายน 2569 แสดงรายการสะสม 11,543 แปลง สมาชิกตามฐานข้อมูล 622,826 ราย และพื้นที่ 7,822,125.74 ไร่ แต่ฐานข้อมูลดังกล่าวมีรายการที่ระบุปี 2570 รวมอยู่ด้วย 3 แปลง
ดังนั้น ตัวเลขชุดหลังเป็นยอดที่ระบบแสดงขณะตรวจสอบ ไม่ควรตีความเป็นจำนวนแปลงที่ดำเนินงานแล้วทั้งหมดภายในปี 2569 โดยไม่ตรวจสถานะและวันที่เริ่มกิจกรรมจริง
นอกจากนี้ ยอดพื้นที่ในรายงานปี 2567 และฐานข้อมูลปัจจุบันแตกต่างกันมาก แม้จำนวนแปลงเพิ่มขึ้น จึงจำเป็นต้องตรวจสอบนิยามการนับพื้นที่ สถานะทะเบียน และขอบเขตข้อมูลก่อนนำไปคำนวณอัตราการเติบโต
ข้อเท็จจริง: ระบบเกษตรแปลงใหญ่ขยายตัวอย่างต่อเนื่องนับตั้งแต่ปี 2559 และมีเกษตรกรเข้าร่วมจำนวนมาก
ข้อคิดเห็นเชิงวิชาการ: จำนวนกลุ่มที่เพิ่มขึ้นไม่ได้พิสูจน์ว่าผลิตภาพหรือรายได้สุทธิของเกษตรกรเพิ่มขึ้นในสัดส่วนเดียวกัน เพราะต้องตรวจสอบผลลัพธ์ระดับครัวเรือนและกลุ่มเปรียบเทียบด้วย
2.2 สถานการณ์เกษตรแปลงใหญ่ในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้
ข้อมูลระบบสารสนเทศแปลงใหญ่ของกรมส่งเสริมการเกษตรที่ตรวจสอบในเดือนพฤศจิกายน 2569 แสดงจำนวนรวมของจังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส เท่ากับ 493 แปลง สมาชิกตามทะเบียน 26,186 ราย และพื้นที่รวม 158,448.92 ไร่
จังหวัดปัตตานีมี 234 แปลง สมาชิก 12,945 ราย พื้นที่ 60,057.71 ไร่ จังหวัดยะลามี 140 แปลง สมาชิก 5,708 ราย พื้นที่ 44,822.51 ไร่ และจังหวัดนราธิวาสมี 119 แปลง สมาชิก 7,533 ราย พื้นที่ 53,568.70 ไร่
ข้อเท็จจริงดังกล่าวแสดงให้เห็นว่าพื้นที่สามจังหวัดมีโครงสร้างการรวมกลุ่มเกษตรกรจำนวนมาก แต่จำนวนแปลง สมาชิก และพื้นที่แตกต่างกันในแต่ละจังหวัด
สำนักงานสถิติแห่งชาติ (2566) รายงานว่า จังหวัดปัตตานีมีผู้ถือครองทำการเกษตร 91,779 ราย จังหวัดยะลา 93,203 ราย และจังหวัดนราธิวาส 115,683 ราย ตามผลสำมะโนการเกษตร พ.ศ. 2566
อย่างไรก็ตาม จำนวนผู้ถือครองทำการเกษตรจากสำมะโนไม่สามารถนำมาเทียบตรงกับจำนวนสมาชิกแปลงใหญ่ปี 2569 เพื่อสรุปอัตราการเข้าร่วมได้ทันที เนื่องจากต่างปี ต่างนิยาม และอาจมีสมาชิกที่เข้าร่วมมากกว่าหนึ่งกลุ่ม
ในเชิงนโยบาย สามจังหวัดควรพัฒนาระบบฐานข้อมูลที่เชื่อมโยงทะเบียนเกษตรกร ทะเบียนแปลงใหญ่ ข้อมูลสหกรณ์ ข้อมูลการใช้ที่ดิน และผลประกอบการ เพื่อใช้ประเมินผลการสนับสนุนภาครัฐอย่างเป็นระบบ
2.3 สถานการณ์เกษตรแปลงใหญ่จังหวัดยะลา
จังหวัดยะลามีเกษตรแปลงใหญ่ตามฐานข้อมูลดังกล่าว 140 แปลง สมาชิก 5,708 ราย และพื้นที่ 44,822.51 ไร่
โครงสร้างเศรษฐกิจการเกษตรของจังหวัดมีทั้งยางพารา ไม้ผล และสินค้าเกษตรเฉพาะถิ่น โดยอำเภอเบตงเป็นพื้นที่ที่มีความโดดเด่นด้านยางพารา ทุเรียน ส้มโชกุน มังคุด ไก่เบตง และชันโรง
เมื่อเปรียบเทียบข้อมูลทะเบียนอำเภอเบตงกับจังหวัดยะลา พบว่าอำเภอเบตงมีสัดส่วนประมาณร้อยละ 13.57 ของจำนวนแปลงใหญ่ทั้งจังหวัด ร้อยละ 11.86 ของยอดสมาชิกตามทะเบียน และร้อยละ 19.48 ของพื้นที่แปลงใหญ่จังหวัดยะลา
ตัวเลขนี้แสดงว่าเบตงมีความสำคัญต่อฐานพื้นที่เกษตรแปลงใหญ่ของจังหวัด แต่ยังไม่สามารถสรุปว่ามีประสิทธิภาพสูงกว่าอำเภออื่น เนื่องจากยังขาดข้อมูลผลผลิตต่อไร่ ต้นทุนสุทธิ คุณภาพสินค้า และรายได้ที่ใช้มาตรฐานเดียวกัน
2.4 เกษตรแปลงใหญ่ในอำเภอเบตง
สำนักงานเกษตรอำเภอเบตง (2569) ระบุในตารางที่ 28 ของเอกสาร กรอบการพัฒนาการเกษตรเชิงพื้นที่ อำเภอเบตง ปี 2569 ว่ามีกลุ่มเกษตรแปลงใหญ่ 19 กลุ่ม ข้อมูลฐานปี 2568 มีสมาชิกตามทะเบียนรวม 677 ราย และพื้นที่รวม 8,731.23 ไร่
จำแนกเป็นยางพารา 8 กลุ่ม สมาชิก 257 ราย พื้นที่ 4,197.45 ไร่ ทุเรียน 7 กลุ่ม สมาชิก 273 ราย พื้นที่ 3,279.50 ไร่ ไก่เบตง 1 กลุ่ม สมาชิก 56 ราย พื้นที่ 560 ไร่ มังคุด 1 กลุ่ม สมาชิก 54 ราย พื้นที่ 354 ไร่ ส้มโชกุน 1 กลุ่ม สมาชิก 7 ราย พื้นที่ 336 ไร่ และชันโรง 1 กลุ่ม สมาชิก 30 ราย พื้นที่ 4.28 ไร่
พื้นที่ของยางพาราและทุเรียนรวมกันมีประมาณร้อยละ 85.63 ของพื้นที่แปลงใหญ่ทั้งหมด จึงถือเป็นสินค้าหลักที่ควรให้ความสำคัญด้านต้นทุน มาตรฐานการผลิต และการจัดการตลาด
อย่างไรก็ตาม พื้นที่เกษตรแปลงใหญ่ไม่เท่ากับพื้นที่ปลูกพืชทั้งหมดของอำเภอ และไม่ควรนำพื้นที่กลุ่มไก่เบตงหรือชันโรงมาคำนวณผลิตภาพต่อไร่ในลักษณะเดียวกับไม้ผลหรือยางพาราโดยไม่ตรวจสอบนิยามพื้นที่
ข้อจำกัดสำคัญ: จำนวน 677 รายเป็นผลรวมสมาชิกตามทะเบียนรายกลุ่ม ไม่ใช่จำนวนบุคคลไม่ซ้ำที่ตรวจสอบแล้ว และยังไม่พบรายงานการสำรวจภาคสนาม ณ วันที่ 19 พฤศจิกายน 2569 ที่ยืนยันว่าสมาชิกและพื้นที่ทั้งหมดคงเดิมทุกกลุ่ม
2.5 กรณีศึกษาแปลงใหญ่ในแต่ละตำบลของอำเภอเบตง
ตำบลตาเนาะแมเราะ
มีเกษตรแปลงใหญ่ 5 กลุ่ม สมาชิก 164 ราย พื้นที่รวม 3,884 ไร่ ประกอบด้วยแปลงใหญ่ทุเรียนหมู่ที่ 2 สมาชิก 55 ราย พื้นที่ 1,454 ไร่ แปลงใหญ่ส้มโชกุนหมู่ที่ 5 สมาชิก 7 ราย พื้นที่ 336 ไร่ แปลงใหญ่ยางพาราศาลเจ้า กม.21 สมาชิก 32 ราย พื้นที่ 987 ไร่ แปลงใหญ่สหกรณ์กองทุนสวนยางตาเนาะ สมาชิก 30 ราย พื้นที่ 921 ไร่ และแปลงใหญ่ทุเรียนหมู่ที่ 6 สมาชิก 40 ราย พื้นที่ 186 ไร่
ตำบลนี้มีพื้นที่แปลงใหญ่รวมสูงสุดของอำเภอ จึงมีศักยภาพสำหรับพัฒนาระบบบริการรวบรวมผลผลิต การคัดเกรดผลไม้ และการประสานตลาดร่วมกัน
กรณีศึกษาแปลงใหญ่ทุเรียนหมู่ที่ 6 มีรายงานกิจกรรมการประชุมวางแผนรวบรวมและรับซื้อทุเรียนกับมังคุด รวมถึงการส่งเสริมเทคโนโลยีจัดการสวนในปี 2569
ข้อเท็จจริง: มีการดำเนินกิจกรรมส่งเสริมและประสานงานเกษตรกร
สิ่งที่ยังไม่พบหลักฐานยืนยัน: ปริมาณผลผลิตที่ขายร่วมกัน รายได้จากการรวบรวมผลผลิต และกำไรสุทธิที่สมาชิกได้รับเพิ่มขึ้นหลังดำเนินกิจกรรม
ตำบลอัยเยอร์เวง
มี 7 กลุ่ม สมาชิก 230 ราย พื้นที่รวม 2,242.50 ไร่ ได้แก่ แปลงใหญ่ทุเรียนหมู่ที่ 5 สมาชิก 50 ราย พื้นที่ 719 ไร่ ทุเรียนหมู่ที่ 7 สมาชิก 30 ราย พื้นที่ 270 ไร่ ทุเรียนหมู่ที่ 4 สมาชิก 30 ราย พื้นที่ 150.50 ไร่ ยางพาราหมู่ที่ 9 สมาชิก 30 ราย พื้นที่ 345 ไร่ ยางพาราหมู่ที่ 10 สมาชิก 30 ราย พื้นที่ 365 ไร่ ยางพาราบ้าน กม.36 สมาชิก 30 ราย พื้นที่ 185 ไร่ และยางพาราตำบลอัยเยอร์เวง สมาชิก 30 ราย พื้นที่ 208 ไร่
อัยเยอร์เวงมีกลุ่มมากที่สุดของอำเภอ แต่สภาพพื้นที่ภูเขาอาจทำให้ต้นทุนขนส่งและการให้บริการเครื่องจักรสูงกว่าพื้นที่ราบ
มีรายงานการประเมินศักยภาพกลุ่มยางพาราบ้าน กม.36 ในปี 2569 ซึ่งเป็นกิจกรรมที่สามารถต่อยอดไปสู่การพัฒนาระบบบัญชี การซื้อปัจจัยร่วม และการรวบรวมผลผลิต
ข้อเสนอ: ส่งเสริมการจัดตั้งจุดบริการเคลื่อนที่หรือจุดรวบรวมย่อยแทนการลงทุนศูนย์ขนาดใหญ่แห่งเดียว โดยต้องประเมินต้นทุนขนส่งจริงก่อนตัดสินใจ
ตำบลยะรม
มี 5 กลุ่ม สมาชิก 199 ราย พื้นที่รวม 2,022.73 ไร่ ประกอบด้วยแปลงใหญ่ไก่เบตงหมู่ที่ 2 สมาชิก 56 ราย พื้นที่ 560 ไร่ แปลงใหญ่ยางพาราสหกรณ์กองทุนสวนยางมงคลยะรม สมาชิก 45 ราย พื้นที่ 951.45 ไร่ แปลงใหญ่ชันโรงหมู่ที่ 7 สมาชิก 30 ราย พื้นที่ 4.28 ไร่ แปลงใหญ่ทุเรียนหมู่ที่ 6 สมาชิก 38 ราย พื้นที่ 272 ไร่ และแปลงใหญ่ยางพารากลุ่มเกษตรกรทำสวนยางพารายะรม สมาชิก 30 ราย พื้นที่ 235 ไร่
ตำบลยะรมมีความหลากหลายของสินค้าและรูปแบบการประกอบอาชีพ จึงเหมาะกับการศึกษาระบบเศรษฐกิจร่วมที่เชื่อมโยงสหกรณ์ การผลิตสัตว์เศรษฐกิจ การผลิตไม้ผล และการพัฒนาอาชีพเสริม
สำหรับไก่เบตง การวิเคราะห์ความคุ้มค่าต้องใช้ต้นทุนต่อตัว อัตราการรอด น้ำหนักจำหน่าย ระยะเวลาการเลี้ยง และราคาตลาด ไม่ใช่เฉพาะพื้นที่ 560 ไร่ตามทะเบียน
สำหรับชันโรง ควรวัดจำนวนรัง ปริมาณน้ำผึ้งต่อรัง ต้นทุนการดูแล คุณภาพผลิตภัณฑ์ และราคาจำหน่าย มากกว่าการใช้ผลผลิตต่อไร่เพียงอย่างเดียว
ตำบลธารน้ำทิพย์
มี 2 กลุ่ม สมาชิก 84 ราย พื้นที่รวม 582 ไร่ ได้แก่ แปลงใหญ่มังคุดหมู่ที่ 1 สมาชิก 54 ราย พื้นที่ 354 ไร่ และแปลงใหญ่ทุเรียนหมู่ที่ 1 สมาชิก 30 ราย พื้นที่ 228 ไร่
พื้นที่นี้มีโอกาสพัฒนามังคุดคุณภาพและสินค้าอัตลักษณ์ที่เชื่อมโยงกับการรับรองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ โดยมีรายงานการดำเนินงานตรวจประเมินมาตรฐานของหน่วยงานภาครัฐในปี 2569
อย่างไรก็ตาม การได้รับการตรวจประเมินมาตรฐานไม่ใช่หลักฐานว่าผลิตภัณฑ์ทุกหน่วยได้รับการรับรองหรือขายได้ราคาสูงขึ้น การประเมินผลจึงต้องตรวจสอบจำนวนแปลงที่ผ่านเกณฑ์ ปริมาณสินค้าที่จำหน่าย และส่วนต่างราคาหลังหักต้นทุนมาตรฐาน
ตำบลเบตง
ไม่ปรากฏชื่อเกษตรแปลงใหญ่ในทะเบียน 19 กลุ่มดังกล่าว
การไม่ปรากฏกลุ่มในทะเบียนไม่ได้หมายความว่าตำบลเบตงไม่มีเกษตรกรหรือกิจกรรมเกษตรกรรม แต่สะท้อนว่าการจัดตั้งกลุ่มตามระบบเกษตรแปลงใหญ่ในฐานข้อมูลชุดนี้กระจุกอยู่ในอีก 4 ตำบล
ในเชิงนโยบาย ตำบลเบตงอาจทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางด้านการตลาด การรวบรวมข้อมูลผู้ซื้อ การแสดงสินค้า การท่องเที่ยวเชิงเกษตร และการบริการทางธุรกิจ โดยไม่จำเป็นต้องจัดตั้งกลุ่มแปลงใหญ่ใหม่เพียงเพื่อให้ครบทุกตำบล
2.6 การเปรียบเทียบผลผลิตเกษตรแปลงใหญ่แต่ละชนิดกับระดับประเทศ
การเปรียบเทียบผลผลิตต้องแยกระหว่างข้อมูลของพื้นที่ปลูกทั้งหมดในอำเภอกับข้อมูลเฉพาะสมาชิกเกษตรแปลงใหญ่ เนื่องจากไม่ใช่ประชากรชุดเดียวกัน
สำนักงานเกษตรอำเภอเบตง (2569) ระบุข้อมูลฐานปี 2568 ว่าทุเรียนมีพื้นที่เก็บเกี่ยวทั้งอำเภอ 26,555 ไร่ ผลผลิต 14,763.10 ตัน คำนวณได้ประมาณ 556 กิโลกรัมต่อไร่
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรรายงานผลผลิตทุเรียนเฉลี่ยทั้งประเทศปี 2568 ประมาณ 1,216 กิโลกรัมต่อไร่ และประมาณการปี 2569 ที่ 1,280 กิโลกรัมต่อไร่
จึงพบว่าตัวเลขผลผลิตทุเรียนเฉลี่ยระดับอำเภอในเอกสารต่ำกว่าค่าเฉลี่ยประเทศ แต่ยังไม่สามารถสรุปว่ากลุ่มแปลงใหญ่ทุเรียนของเบตงมีประสิทธิภาพต่ำกว่าแปลงใหญ่ในพื้นที่อื่น เนื่องจากตัวเลขอำเภอรวมทั้งสมาชิกและผู้ไม่เป็นสมาชิก อีกทั้งมีความแตกต่างด้านอายุสวน สายพันธุ์ สภาพภูมิประเทศ และวิธีสำรวจ
ด้านยางพารา เอกสารเบตงระบุพื้นที่กรีดได้ 269,179.25 ไร่ ผลผลิต 50,595.39 ตัน ซึ่งคำนวณได้ประมาณ 188 กิโลกรัมต่อไร่ ขณะที่ช่องผลผลิตต่อไร่ในเอกสารระบุ 180 โดยไม่ได้สอดคล้องกับผลหารโดยตรง
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรรายงานผลผลิตยางพาราเฉลี่ยประเทศปี 2568 ประมาณ 217 กิโลกรัมต่อไร่ จึงควรสอบทานความคลาดเคลื่อนในตารางระดับอำเภอก่อนใช้เปรียบเทียบเชิงประสิทธิภาพ
สำหรับมังคุด เอกสารระดับอำเภอรายงานผลผลิต 51.84 ตัน จากพื้นที่เก็บเกี่ยว 2,959 ไร่ คิดเป็นประมาณ 17.5 กิโลกรัมต่อไร่ ขณะที่สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตรรายงานค่าเฉลี่ยประเทศปี 2568 ประมาณ 862 กิโลกรัมต่อไร่ และประมาณการปี 2569 ที่ 898 กิโลกรัมต่อไร่
ความแตกต่างดังกล่าวสูงผิดปกติ จึงต้องตรวจสอบความครบถ้วนของผลผลิตและหน่วยข้อมูล ไม่ควรนำไปอ้างว่าเกษตรกรมังคุดเบตงมีประสิทธิภาพต่ำกว่าประเทศโดยตรง
สำหรับส้มโชกุน ไก่เบตง และชันโรง ยังไม่พบชุดข้อมูลสาธารณะที่สามารถเทียบผลิตภาพเฉพาะสมาชิกแปลงใหญ่กับค่าเฉลี่ยประเทศในปีเดียวกันโดยใช้มาตรฐานเดียวกันได้อย่างน่าเชื่อถือ
ข้อสังเคราะห์: ก่อนกำหนดเป้าหมายเพิ่มผลผลิต หน่วยงานภาครัฐควรจัดทำฐานข้อมูลผลผลิตจริงรายแปลงอย่างน้อยสองฤดูกาล พร้อมแยกพื้นที่ปลูก พื้นที่ให้ผล ปริมาณผลผลิตที่ขายได้ และผลผลิตตกเกรด เพื่อป้องกันการใช้อัตราผลผลิตผิดหน่วยหรือผิดประชากร
2.7 สถานการณ์ตลาดและความเสี่ยงร่วมสมัย
เศรษฐกิจการเกษตรเบตงในปี 2569 เผชิญความเสี่ยงทั้งด้านตลาด ต้นทุนแรงงาน ภูมิอากาศ และมาตรฐานการค้าระหว่างประเทศ
ประการแรก ตลาดยางพาราเชื่อมโยงกับอุตสาหกรรมยางและความต้องการระดับโลก ราคาที่เกษตรกรได้รับจึงขึ้นอยู่กับปัจจัยภายนอกพื้นที่จำนวนมาก การรวมกลุ่มช่วยลดต้นทุนและเพิ่มคุณภาพได้ แต่ไม่อาจรับประกันราคายางพาราให้สูงอย่างต่อเนื่อง
ประการที่สอง ตลาดทุเรียนเผชิญการแข่งขันเพิ่มขึ้น โดยสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (2569) ประเมินว่าผลผลิตทุเรียนไทยมีแนวโน้มขยายตัว และการแข่งขันในตลาดส่งออกโดยเฉพาะกับเวียดนามมีความสำคัญมากขึ้น
การขยายพื้นที่ทุเรียนโดยไม่ประเมินตลาดและความเหมาะสมของที่ดินจึงอาจทำให้เกษตรกรเผชิญความเสี่ยงด้านราคาหรือผลผลิตในอนาคต
ประการที่สาม การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศทำให้การวางแผนการผลิตซับซ้อนขึ้น โดยเฉพาะพื้นที่ลาดชันที่มีความเสี่ยงต่อการชะล้างหน้าดิน ฝนตกหนัก การเข้าถึงสวนในฤดูฝน และการขาดแคลนน้ำบางช่วงของฤดูแล้ง
ประการที่สี่ ข้อกำหนดด้านสิ่งแวดล้อมและการตรวจสอบย้อนกลับมีความสำคัญมากขึ้น โดยกฎระเบียบสินค้าที่ปลอดจากการตัดไม้ทำลายป่าของสหภาพยุโรป (EUDR) มีกำหนดเริ่มใช้กับผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดใหญ่วันที่ 30 ธันวาคม 2569 และกับผู้ประกอบการรายย่อยส่วนใหญ่วันที่ 30 มิถุนายน 2570 ตามเงื่อนไขที่เกี่ยวข้อง
สำหรับยางพารา การเตรียมข้อมูลพิกัดพื้นที่ผลิตและเส้นทางสินค้าเป็นประเด็นที่ควรเร่งดำเนินการ อย่างไรก็ตาม ภาระหน้าที่ตามกฎหมายแตกต่างกันตามบทบาทของผู้ประกอบการและประเภทสินค้า จึงไม่ควรสรุปว่าเกษตรกรทุกรายต้องยื่นเอกสารตามขั้นตอนเดียวกัน
สุดท้าย โอกาสเชื่อมโยงการค้ากับมาเลเซียควรถูกพัฒนาอย่างระมัดระวัง โดยต้องตรวจมาตรฐานสินค้า ใบอนุญาตนำเข้า ด่านผ่านแดน ต้นทุนขนส่ง และความต้องการผู้ซื้อจริงก่อนจัดทำโครงการลงทุน
3. งบประมาณสนับสนุนเกษตรแปลงใหญ่และการตรวจสอบความคุ้มค่า
3.1 โครงสร้างการสนับสนุนงบประมาณของภาครัฐ
การสนับสนุนเกษตรแปลงใหญ่มีหลายช่องทาง ได้แก่ งบประมาณกรมส่งเสริมการเกษตร งบของหน่วยงานด้านพืชและปศุสัตว์ งบส่งเสริมสหกรณ์ งบการยางแห่งประเทศไทย งบจังหวัดและกลุ่มจังหวัด ตลอดจนโครงการพัฒนาเศรษฐกิจและอาชีพในจังหวัดชายแดนภาคใต้
งบประมาณอาจอยู่ในรูปการฝึกอบรม การพัฒนามาตรฐาน การสนับสนุนปัจจัยการผลิต การถ่ายทอดเทคโนโลยี การพัฒนาตลาด หรือการจัดหาเครื่องจักรและอุปกรณ์
เอกสารแผนปฏิบัติการระยะห้าปีฉบับแก้ไขเพิ่มเติมของกรมส่งเสริมการเกษตรแสดงกรอบงบประมาณระดับประเทศสำหรับโครงการส่งเสริมระบบเกษตรแบบแปลงใหญ่เพื่อปรับเพิ่มผลิตภาพการผลิตในปี 2569 จำนวน 208.1696 ล้านบาท โดยมีเป้าหมาย 1,800 แปลง
อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้เป็นกรอบตามแผนระดับประเทศ มิใช่หลักฐานการเบิกจ่ายจริง และไม่สามารถนำมาหารเฉลี่ยแล้วถือว่าอำเภอเบตงได้รับเงินจำนวนหนึ่งโดยอัตโนมัติ
3.2 งบประมาณที่สนับสนุนอำเภอเบตง: สิ่งที่ตรวจสอบได้และสิ่งที่ยังไม่พบ
เอกสาร กรอบการพัฒนาการเกษตรเชิงพื้นที่ อำเภอเบตง ปี 2569 มีข้อเสนอโครงการที่ระบุวงเงินอย่างชัดเจนหลายรายการ ครอบคลุมช่วงดำเนินงานที่เสนอระหว่างเดือนตุลาคม 2568 ถึงกันยายน 2570
โครงการส่งเสริมและเพิ่มประสิทธิภาพเกษตรแปลงใหญ่ กำหนดวงเงิน 64,000 บาท เป็นค่าใช้สอย มีเป้าหมายพัฒนากลุ่มเดิม 7 กลุ่ม กลุ่มละ 10 คน และเตรียมความพร้อมเกษตรกรทั่วไปอีก 90 คน
ประเด็นสำคัญคือรายละเอียดโครงการระบุจำนวนกลุ่มทุเรียน 3 กลุ่ม มังคุด 1 กลุ่ม ส้มโชกุน 1 กลุ่ม ไก่เบตง 1 กลุ่ม และยางพารา 1 กลุ่ม รวม 7 กลุ่ม ขณะที่บัญชีทะเบียนในเอกสารเดียวกันระบุ 19 กลุ่ม
ความแตกต่างนี้อาจเกิดจากการใช้รายละเอียดโครงการเดิม การกำหนดเฉพาะกลุ่มเป้าหมาย หรือข้อมูลที่ยังไม่ได้ปรับปรุง แต่ยังไม่มีหลักฐานยืนยันสาเหตุที่แท้จริง
นอกจากนี้ยังพบข้อเสนอโครงการเกี่ยวเนื่อง ได้แก่
โครงการเพิ่มศักยภาพการผลิตไม้ผลและแมลงเศรษฐกิจ วงเงิน 1,286,000 บาท กำหนดเป้าหมายเกษตรกรผู้ปลูกไม้ผล 300 ราย และผู้เลี้ยงชันโรง 20 ราย โดยมีกิจกรรมศึกษาดูงานและพัฒนาความรู้
โครงการส่งเสริมและพัฒนาพืชประจำถิ่น วงเงิน 400,000 บาท ครอบคลุมแปลงเรียนรู้ 20 ไร่ และป้ายประชาสัมพันธ์ 8 ป้าย
โครงการพัฒนาแปลงเกษตรต้นแบบ วงเงิน 600,000 บาท
โครงการพัฒนาเกษตรกรมืออาชีพ วงเงิน 150,000 บาท
โครงการเตรียมความพร้อมรับรองมาตรฐานการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี วงเงิน 30,000 บาท
โครงการส่งเสริมการใช้ปุ๋ยอย่างมีประสิทธิภาพ วงเงิน 90,000 บาท
โครงการส่งเสริมการผลิตและใช้สารชีวภัณฑ์ วงเงิน 115,000 บาท
โครงการส่งเสริมการจัดทำระบบน้ำในแปลงเกษตรกร วงเงิน 150,000 บาท
โครงการส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมการเกษตร วงเงิน 300,000 บาท
โครงการส่งเสริมการเกษตรผสมผสานเพื่อความมั่นคงทางอาหาร วงเงิน 1,000,000 บาท
วงเงินเหล่านี้มีสถานะเป็นข้อเสนอในเอกสารแผน ไม่ควรรวมแล้วนำเสนอว่าเป็นงบประมาณที่รัฐบาลจ่ายให้กลุ่มเกษตรแปลงใหญ่ 19 กลุ่มจริง เนื่องจากบางโครงการครอบคลุมเกษตรกรทั่วไป และกิจกรรมอาจทับซ้อนกันระหว่างกลุ่มเป้าหมาย
สิ่งที่ยังไม่พบหลักฐานยืนยันครบถ้วน คือหนังสือจัดสรรงบประมาณรายโครงการและรายปี สัญญาจัดซื้อจัดจ้าง ใบส่งมอบวัสดุหรือครุภัณฑ์ รายงานการเบิกจ่าย และรายงานผลสัมฤทธิ์ทางเศรษฐกิจที่เชื่อมโยงกับเกษตรกรแต่ละกลุ่มตั้งแต่ปี 2559 ถึง 2569
ดังนั้นยังไม่สามารถสรุปยอดงบประมาณสะสมที่อำเภอเบตงได้รับจริงตลอดช่วงเวลาดังกล่าวได้
3.3 การตรวจสอบงบประมาณเชิงนิติวิทยาศาสตร์ทางการเงิน
การตรวจสอบงบประมาณเชิงนิติวิทยาศาสตร์ทางการเงิน หรือ Forensic Budget Analysis มีเป้าหมายเพื่อค้นหาความไม่สอดคล้อง ความผิดปกติ และความเสี่ยงในการใช้จ่ายงบประมาณ โดยมิใช่การกล่าวหาว่ามีการทุจริตหากยังไม่มีพยานหลักฐานเพียงพอ
สำหรับเกษตรแปลงใหญ่เบตง ควรดำเนินการตรวจสอบอย่างน้อยห้าประเด็น
ประการแรก ตรวจสอบความสอดคล้องระหว่างแผนกับทะเบียนกลุ่ม โดยเฉพาะความแตกต่างระหว่าง 7 กลุ่มในข้อเสนอโครงการกับ 19 กลุ่มในทะเบียน ต้องระบุว่ามีเกณฑ์คัดเลือกอย่างไร และกลุ่มใดได้รับประโยชน์จริง
ประการที่สอง ตรวจสอบงบประมาณตั้งแต่ต้นทางจนถึงปลายทาง ได้แก่ วงเงินเสนอขอ วงเงินที่ได้รับอนุมัติ วงเงินที่จัดสรร วงเงินตามสัญญา และยอดเบิกจ่ายจริง แยกรายปีและหน่วยงาน
ประการที่สาม ตรวจสอบจำนวนผู้รับประโยชน์ โดยใช้ทะเบียนผู้เข้าร่วมกิจกรรมและรายชื่อสมาชิกที่ตรวจสอบความซ้ำซ้อนได้ พร้อมตรวจว่าการอบรมหรือการสนับสนุนวัสดุตรงกับเป้าหมายที่กำหนดหรือไม่
ตัวอย่างที่ควรตรวจสอบคือโครงการส่งเสริมการใช้ปุ๋ยอย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งเอกสารระบุการอบรม 5 รุ่น รุ่นละ 60 คน แต่ตัวชี้วัดผลสำเร็จระบุ 60 คน จึงต้องสอบทานว่าเป้าหมายแท้จริงคือ 60 หรือ 300 คน ก่อนคำนวณต้นทุนต่อผู้รับประโยชน์
ประการที่สี่ ตรวจสอบความสมเหตุสมผลของราคากลางและปริมาณงาน เช่น ราคาวัสดุเกษตร ค่าเดินทางศึกษาดูงาน ค่าฝึกอบรม การจัดซื้อครุภัณฑ์ และอุปกรณ์ที่ใช้ร่วมกัน โดยเปรียบเทียบกับราคาตลาดและข้อกำหนดของโครงการ
ประการที่ห้า ตรวจสอบการมีอยู่และการใช้งานจริงของทรัพย์สิน โดยเฉพาะเครื่องจักร อาคาร จุดรวบรวมผลผลิต ระบบน้ำ และวัสดุถาวร ต้องตรวจสถานที่ตั้ง ผู้ครอบครอง บันทึกการใช้งาน ค่าใช้จ่ายบำรุงรักษา และประโยชน์ที่สมาชิกได้รับ
ในกรณีที่พบความผิดปกติ ควรจัดทำรายงานข้อค้นพบพร้อมเอกสารประกอบ เปิดโอกาสให้หน่วยงานชี้แจง และให้ผู้มีอำนาจตรวจสอบตามกระบวนการทางกฎหมาย
3.4 หลักเกณฑ์ประเมินความคุ้มค่าของงบประมาณ
การประเมินความคุ้มค่าของโครงการเกษตรแปลงใหญ่ควรครอบคลุมอย่างน้อยสี่มิติ ได้แก่ ประสิทธิภาพ ประสิทธิผล ผลกระทบ และความยั่งยืน
ในด้านประสิทธิภาพ ควรวัดต้นทุนต่อเกษตรกรที่ได้รับบริการจริง ต้นทุนต่อไร่ที่มีการปรับปรุงการผลิต และต้นทุนต่อหน่วยผลผลิตที่ผ่านมาตรฐาน
ในด้านประสิทธิผล ควรวัดความสามารถในการลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต ลดการสูญเสีย และเพิ่มปริมาณการซื้อขายผ่านกลุ่ม
ในด้านผลกระทบ ควรวัดรายได้สุทธิของเกษตรกร หนี้สิน ความมั่นคงของอาชีพ และการกระจายผลประโยชน์ระหว่างสมาชิก
ในด้านความยั่งยืน ควรวัดว่ากลุ่มสามารถดำเนินกิจกรรมทางธุรกิจต่อไปได้หรือไม่หลังสิ้นสุดเงินอุดหนุน
หลักเศรษฐศาสตร์เสนอให้ใช้มูลค่าปัจจุบันสุทธิ อัตราผลตอบแทนภายใน อัตราส่วนผลประโยชน์ต่อต้นทุน และการวิเคราะห์ความอ่อนไหวประกอบการตัดสินใจลงทุน โดยคำนึงถึงต้นทุนค่าเสียโอกาสและความเสี่ยงของแต่ละกิจกรรม
ตัวอย่างเชิงสมมติ หากต้นทุนผลิตทุเรียนตามเอกสารอำเภออยู่ที่ 18,100 บาทต่อไร่ และโครงการซื้อปัจจัยการผลิตร่วมกันช่วยลดต้นทุนได้ร้อยละ 10 ในพื้นที่ 100 ไร่ จะประหยัดต้นทุนขั้นต้นได้ประมาณ 181,000 บาทต่อรอบการผลิต
แต่ตัวเลขดังกล่าวยังไม่ใช่ผลประโยชน์สุทธิ เพราะต้องหักค่าบริหารจัดการ ค่าดำเนินงาน และค่าใช้จ่ายอื่นของโครงการ รวมถึงต้องพิสูจน์ว่าการลดต้นทุนเกิดขึ้นจริงโดยไม่ทำให้คุณภาพหรือผลผลิตลดลง
สำหรับโครงการศึกษาดูงาน การวัดความคุ้มค่าไม่ควรหยุดเพียงจำนวนผู้เข้าร่วม แต่ควรติดตามว่าผู้เข้าร่วมสามารถนำความรู้ไปปรับใช้และเพิ่มกำไรสุทธิได้จริงหรือไม่ภายในหนึ่งถึงสองฤดูกาลผลิต
4. การวิเคราะห์ SWOT เกษตรแปลงใหญ่อำเภอเบตง
4.1 จุดแข็ง (Strengths)
ประการแรก ความหลากหลายของสินค้าเกษตร
เบตงมีฐานการผลิตยางพารา ทุเรียน มังคุด ส้มโชกุน ไก่เบตง และชันโรง ทำให้สามารถพัฒนาเศรษฐกิจการเกษตรหลายห่วงโซ่คุณค่า ลดการพึ่งพาสินค้าชนิดเดียว และเชื่อมโยงกับอุตสาหกรรมอาหารและการท่องเที่ยว
อย่างไรก็ตาม การมีสินค้าหลายชนิดไม่ได้หมายความว่าความเสี่ยงรวมจะลดลงเสมอไป เพราะสินค้าบางประเภทอาจได้รับผลกระทบจากต้นทุนแรงงาน ภูมิอากาศ หรือภาวะตลาดพร้อมกัน
ประการที่สอง มีฐานการรวมกลุ่มเกษตรกรที่ดำเนินงานมาแล้ว
การมีทะเบียนเกษตรแปลงใหญ่ 19 กลุ่มช่วยให้การถ่ายทอดเทคโนโลยี การประสานงาน และการทดลองธุรกิจร่วมสามารถเริ่มจากโครงสร้างที่มีอยู่เดิม แทนการจัดตั้งองค์กรใหม่ทั้งหมด
ประการที่สาม มีกรณีศึกษาการพัฒนามาตรฐานการผลิต
การส่งเสริมมาตรฐานสินค้าเกษตรและการดำเนินงานเกี่ยวกับสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ของส้มโชกุนและมังคุดเป็นฐานสำคัญสำหรับการสร้างความแตกต่างด้านคุณภาพ
ประการที่สี่ มีโอกาสเชื่อมโยงตลาดในพื้นที่
เบตงมีตลาดผู้บริโภค ร้านอาหาร ผู้ประกอบการท่องเที่ยว และความเป็นเมืองชายแดน ซึ่งสามารถนำมาเชื่อมโยงกับสินค้าเกษตรคุณภาพ โดยต้องประเมินอุปสงค์จริงและเงื่อนไขทางการค้าเป็นรายสินค้า
4.2 จุดอ่อน (Weaknesses)
ประการแรก ฐานข้อมูลการดำเนินงานยังไม่เชื่อมโยงกันครบถ้วน
มีความไม่ตรงกันระหว่างจำนวนกลุ่มในทะเบียนกับจำนวนกลุ่มตามแผนโครงการ รวมถึงความแตกต่างของพื้นที่และสมาชิกในเอกสารต่างช่วงเวลา
ประการที่สอง ยังไม่พบข้อมูลรายได้สุทธิที่ครอบคลุมทุกกลุ่ม
ข้อมูลการรับรองและกิจกรรมส่งเสริมไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าเกษตรกรทั้งหมดมีรายได้เพิ่มขึ้น และยังขาดฐานข้อมูลต้นทุนและผลตอบแทนที่เปรียบเทียบก่อนและหลังได้
ประการที่สาม ความสามารถด้านการจัดการธุรกิจอาจไม่เท่ากัน
กลุ่มที่มีสหกรณ์หรือองค์กรธุรกิจรองรับอาจมีความพร้อมด้านบัญชี การตลาด และการบริหารทรัพย์สินแตกต่างจากกลุ่มที่เพิ่งเริ่มดำเนินงาน แต่ยังต้องสำรวจเพื่อยืนยันความแตกต่างดังกล่าว
ประการที่สี่ ความแตกต่างของขนาดพื้นที่และสมาชิก
บางกลุ่มมีพื้นที่หลายร้อยถึงมากกว่าหนึ่งพันไร่ ขณะที่กลุ่มชันโรงมีพื้นที่เพียง 4.28 ไร่ การใช้เกณฑ์งบประมาณหรือเครื่องจักรแบบเดียวกันทุกกลุ่มจึงไม่เหมาะสม
4.3 โอกาส (Opportunities)
ประการแรก การยกระดับระบบการผลิตด้วยเทคโนโลยีและข้อมูล
การวิเคราะห์ดิน การจัดการปุ๋ยตามความต้องการพืช ระบบบันทึกผลผลิตรายแปลง ระบบน้ำอัจฉริยะ และการติดตามต้นทุนด้วยเครื่องมือดิจิทัล สามารถเพิ่มความแม่นยำในการตัดสินใจและลดความสูญเสียจากการใช้ปัจจัยการผลิตเกินความจำเป็น
ประการที่สอง การพัฒนามาตรฐานและระบบตรวจสอบย้อนกลับ
เกษตรกรสามารถร่วมกันพัฒนาระบบข้อมูลแปลง มาตรฐานความปลอดภัยอาหาร คุณภาพผลผลิต และข้อมูลเส้นทางสินค้า เพื่อรองรับความต้องการผู้ซื้อและข้อกำหนดทางการค้า
ประการที่สาม การพัฒนาธุรกิจบริการเกษตรร่วมกัน
การจัดซื้อปัจจัยการผลิต การขนส่ง การคัดเกรด การรวบรวมผลผลิต และการตลาดร่วมอาจช่วยลดต้นทุนธุรกรรมและเพิ่มรายได้องค์กรเกษตรกร โดยไม่จำเป็นต้องลงทุนโรงงานแปรรูปขนาดใหญ่ตั้งแต่เริ่มต้น
ประการที่สี่ การใช้ความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาชน และองค์กรชุมชน
การแบ่งบทบาทตามความเชี่ยวชาญสามารถช่วยให้รัฐไม่ต้องรับภาระการลงทุนทั้งหมด ขณะที่ภาคธุรกิจสามารถนำเทคโนโลยีและตลาดเข้ามาเชื่อมโยงกับเกษตรกร โดยต้องมีกติกาคุ้มครองสิทธิและผลประโยชน์อย่างเหมาะสม
4.4 อุปสรรคและภัยคุกคาม (Threats)
ภัยคุกคามสำคัญคือความผันผวนของราคาสินค้าเกษตร โดยเฉพาะยางพาราที่เชื่อมโยงกับตลาดอุตสาหกรรมระหว่างประเทศ และทุเรียนที่มีการแข่งขันด้านราคาและคุณภาพเพิ่มขึ้น
สำหรับปาล์มน้ำมัน แม้ไม่ปรากฏเป็นชนิดสินค้าของ 19 กลุ่มในทะเบียนเบตง แต่ถือเป็นตัวอย่างของสินค้าเกษตรที่ได้รับผลกระทบจากความผันผวนของตลาดในระดับภูมิภาค ไม่ควรนำปัญหาปาล์มน้ำมันมาอ้างเป็นปัญหาหลักของทะเบียนแปลงใหญ่เบตงโดยตรง
ความเสี่ยงด้านสภาพภูมิอากาศ ฝนตกหนัก การขาดแคลนน้ำบางช่วง และการชะล้างหน้าดินมีความสำคัญต่อพื้นที่เกษตรบนภูเขา
ภัยคุกคามอีกด้านหนึ่งคือการแข่งขันทางการตลาดและข้อกำหนดด้านสิ่งแวดล้อมที่เข้มงวดขึ้น หากเกษตรกรไม่สามารถเข้าถึงข้อมูลหรือมีต้นทุนในการปฏิบัติตามมาตรฐานสูง อาจสูญเสียโอกาสการจำหน่ายสินค้าในตลาดบางประเภท
นอกจากนี้ ยังมีความเสี่ยงจากการขาดแคลนแรงงานวัยทำงาน การเข้าสู่สังคมสูงวัยของเกษตรกร และความยากลำบากในการสร้างผู้บริหารกลุ่มรุ่นใหม่
4.5 ข้อสังเคราะห์จาก SWOT
จากการวิเคราะห์ พบว่าเบตงมีทุนทางทรัพยากร สินค้าอัตลักษณ์ และฐานองค์กรเกษตรกรที่สามารถต่อยอดได้ แต่มีข้อจำกัดด้านข้อมูล การบริหารธุรกิจ และความเสี่ยงภายนอกที่ไม่สามารถแก้ไขด้วยการจัดตั้งกลุ่มเพียงอย่างเดียว
ยุทธศาสตร์ที่เหมาะสมจึงควรเป็นการพัฒนาความสามารถของกลุ่มเดิม ยกระดับบริการร่วม และสร้างระบบตลาดที่ตรวจสอบผลตอบแทนได้ มากกว่าการเพิ่มจำนวนกลุ่มโดยไม่มีการประเมินความเข้มแข็ง
5. ข้อดี ข้อเสีย และข้อจำกัดของการพัฒนาเกษตรแปลงใหญ่
5.1 ข้อดีในทางเศรษฐศาสตร์การเกษตร
ประการแรก โอกาสลดต้นทุนการผลิตจากการจัดซื้อร่วมกัน
การซื้อปุ๋ย วัสดุเกษตร และอุปกรณ์ในปริมาณมากอาจช่วยลดราคาต่อหน่วยและค่าขนส่ง แต่ต้องเปรียบเทียบกับราคาที่เกษตรกรซื้อจริงในพื้นที่ ไม่ใช่ราคาเสนอขายที่ไม่ได้เกิดธุรกรรม
ประการที่สอง การใช้เครื่องมือและอุปกรณ์ร่วมกัน
การใช้เครื่องตัดหญ้า อุปกรณ์ฉีดพ่น ระบบตรวจคุณภาพ หรือรถขนส่งร่วมกันอาจช่วยลดต้นทุนคงที่ต่อหน่วย โดยเฉพาะเมื่อกลุ่มสามารถจัดตารางใช้งานและบำรุงรักษาได้เหมาะสม
ประการที่สาม การเพิ่มอำนาจต่อรองทางการตลาด
การรวบรวมผลผลิตและคัดเกรดร่วมกันช่วยเพิ่มปริมาณสินค้าที่นำเสนอผู้ซื้อ ทำให้มีโอกาสเจรจาราคาและเงื่อนไขการชำระเงินที่ดีขึ้น
อย่างไรก็ตาม กลุ่มต้องมีตลาดสำรองเพื่อป้องกันการพึ่งพาผู้ซื้อรายเดียว
ประการที่สี่ การถ่ายทอดเทคโนโลยีระหว่างสมาชิก
การเรียนรู้จากแปลงต้นแบบช่วยลดต้นทุนการทดลองและเพิ่มโอกาสยอมรับเทคโนโลยีใหม่ โดยงานวิจัยของ Wossen และคณะ (2017) พบว่าการเข้าถึงบริการส่งเสริมการเกษตรและการเป็นสมาชิกสหกรณ์สัมพันธ์กับการนำเทคโนโลยีไปใช้และสวัสดิการครัวเรือนในบริบทที่ศึกษา
ประการสุดท้าย การสร้างทุนทางสังคม
การตัดสินใจร่วมกัน การแบ่งปันข้อมูล และการสร้างกติกาที่เป็นธรรมช่วยเพิ่มความร่วมมือระหว่างสมาชิก ซึ่งอาจนำไปสู่การพัฒนาความสามารถทางเศรษฐกิจระยะยาว
งานวิจัยในประเทศไทยของ Arunrat และคณะ (2021) พบว่าการผลิตข้าวในระบบแปลงใหญ่ในพื้นที่ที่ศึกษาอาจลดต้นทุนและเพิ่มผลกำไรเมื่อเปรียบเทียบกับการผลิตรายบุคคล อย่างไรก็ตาม ผลวิจัยดังกล่าวไม่ควรถูกนำมาอ้างเป็นอัตราผลสำเร็จของยางพาราหรือทุเรียนเบตงโดยตรง เนื่องจากสินค้าและเงื่อนไขการผลิตแตกต่างกัน
5.2 ข้อเสียและความเสี่ยงของระบบการรวมกลุ่ม
การรวมกลุ่มอาจเพิ่มค่าใช้จ่ายด้านการบริหารจัดการ เช่น ค่าผู้จัดการ ค่าประชุม ค่าจัดทำบัญชี ค่าตรวจสอบ และค่าประสานงาน ซึ่งอาจสูงกว่าผลประโยชน์จากการลดต้นทุนหากกิจกรรมมีขนาดเล็กเกินไป
ความขัดแย้งอาจเกิดจากการแบ่งรายได้ การเข้าถึงเครื่องจักร การเลือกผู้ซื้อ การบริหารเงินหมุนเวียน หรือการรับผิดชอบหนี้สินร่วมกัน
การทำสัญญาซื้อขายกับผู้ซื้อรายเดียวอาจสร้างความมั่นคงด้านตลาดในระยะสั้น แต่ก่อความเสี่ยงด้านการพึ่งพาในระยะยาว หากเงื่อนไขราคาหรือคุณภาพไม่เป็นธรรม
การลงทุนเครื่องจักรหรืออาคารขนาดใหญ่ยังอาจสร้างภาระทางการเงิน หากผลผลิตไม่เพียงพอให้ใช้เครื่องจักรอย่างคุ้มค่า หรือกลุ่มไม่มีรายได้สำหรับบำรุงรักษา
อีกความเสี่ยงหนึ่งคือการกระจุกตัวของผลประโยชน์ในกลุ่มผู้บริหารหรือสมาชิกที่มีพื้นที่และทุนมากกว่า ซึ่งอาจทำให้สมาชิกขนาดเล็กไม่ได้รับประโยชน์อย่างเท่าเทียม
5.3 ข้อจำกัดของการประเมินผลในปัจจุบัน
การประเมินเกษตรแปลงใหญ่เบตงยังมีข้อจำกัดด้านข้อมูลพื้นฐาน ได้แก่ การไม่มีชุดข้อมูลรายได้สุทธิครบทุกกลุ่ม การเปลี่ยนแปลงทะเบียนสมาชิก การใช้หน่วยวัดผลผลิตไม่สอดคล้องกัน และการขาดข้อมูลการใช้จ่ายงบประมาณรายกลุ่ม
การประเมินก่อนและหลังโครงการเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอสำหรับสรุปผลกระทบเชิงสาเหตุ เพราะรายได้อาจเปลี่ยนจากราคาตลาด ภูมิอากาศ หรืออายุสวน ไม่ใช่ผลจากการรวมกลุ่มทั้งหมด
จึงควรใช้กลุ่มเปรียบเทียบที่มีลักษณะใกล้เคียงกัน และวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงของต้นทุน ผลผลิต รายได้ และสภาพเศรษฐกิจครัวเรือนในช่วงเวลาเดียวกัน
6. แนวทางพัฒนาเชิงนโยบายสาธารณะ
6.1 เปลี่ยนเป้าหมายจากจำนวนแปลงเป็นรายได้สุทธิของเกษตรกร
การประเมินความสำเร็จควรเปลี่ยนจากจำนวนกลุ่ม สมาชิกที่เข้าร่วมอบรม หรือพื้นที่ที่ได้รับการส่งเสริม ไปสู่รายได้สุทธิต่อครัวเรือน กำไรสุทธิต่อไร่ ต้นทุนต่อหน่วย และความมั่นคงของตลาด
เป้าหมายการเพิ่มรายได้สุทธิร้อยละ 15–20 ภายในสามปีสามารถใช้เป็นกรอบเชิงนโยบายสำหรับการทดลองนำร่องได้ แต่ยังไม่ใช่ผลสำเร็จที่ยืนยันแล้วของอำเภอเบตง และต้องปรับตามสภาพสินค้าและข้อมูลฐานจริง
6.2 จัดทำฐานข้อมูลเกษตรแปลงใหญ่ระดับอำเภอที่ตรวจสอบได้
ควรจัดทำฐานข้อมูลกลางของทั้ง 19 กลุ่ม โดยใช้รหัสทะเบียนกลุ่ม รหัสสมาชิกที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พิกัดพื้นที่ ชนิดสินค้า พื้นที่ให้ผล ผลผลิต ต้นทุน รายได้ การตลาด และข้อมูลการได้รับความช่วยเหลือจากรัฐ
ฐานข้อมูลควรเชื่อมโยงข้อมูลจากสำนักงานเกษตรอำเภอ การยางแห่งประเทศไทย สหกรณ์ หน่วยงานปศุสัตว์ และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โดยให้เกษตรกรตรวจสอบข้อมูลของตนเองและมีส่วนร่วมในการปรับปรุงข้อมูล
การเผยแพร่ข้อมูลสาธารณะต้องใช้ข้อมูลระดับกลุ่มหรือข้อมูลรวมที่ไม่ละเมิดข้อมูลส่วนบุคคลและความลับทางธุรกิจ
6.3 พัฒนาองค์การพัฒนาวิถีชีวิตและอาชีพชุมชน (CLDO)
ข้อเสนอเชิงโครงสร้างที่ควรศึกษาคือการพัฒนาองค์การพัฒนาวิถีชีวิตและอาชีพชุมชน หรือ Community Livelihood Development Organization (CLDO) ให้ทำหน้าที่เป็นกลไกบริหารเศรษฐกิจร่วมของเกษตรกร
CLDO ไม่ควรเป็นเพียงองค์กรที่จัดตั้งขึ้นเพื่อขอรับงบประมาณ แต่ควรมีภารกิจทางธุรกิจที่ชัดเจน เช่น การจัดซื้อปัจจัยการผลิต การรวบรวมผลผลิต การให้บริการเครื่องจักร การพัฒนามาตรฐาน การบริหารสัญญาซื้อขาย และการจัดการข้อมูลเศรษฐกิจของกลุ่ม
การดำเนินงานควรใช้หลักความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาชน และองค์กรชุมชน หรือ Public–Private–People Partnership (PPPP)
ภาครัฐสนับสนุนองค์ความรู้ โครงสร้างพื้นฐาน และการกำกับดูแล ภาคเอกชนสนับสนุนเทคโนโลยี ตลาด และเงินลงทุน ส่วนเกษตรกรร่วมตัดสินใจและลงทุนตามความสมัครใจ โดยได้รับผลตอบแทนตามข้อตกลงที่เป็นธรรม
อย่างไรก็ตาม CLDO เป็นข้อเสนอเชิงนโยบายที่ยังต้องศึกษาความเหมาะสมด้านกฎหมาย การเงิน ความรับผิดทางธุรกิจ และการบริหารจัดการก่อนดำเนินงานจริง
ไม่ควรตั้งองค์กรใหม่โดยอัตโนมัติ หากสหกรณ์หรือองค์กรเดิมสามารถทำหน้าที่ดังกล่าวได้อย่างมีประสิทธิภาพ
6.4 ใช้หลัก 7R กำกับความร่วมมือและการแบ่งปันผลประโยชน์
การพัฒนา CLDO และ PPPP ควรใช้หลัก 7R ได้แก่ Role หรือบทบาท Representation หรือการมีตัวแทน Rights หรือสิทธิ Resources หรือทรัพยากร Responsibilities หรือความรับผิดชอบ Risks หรือความเสี่ยง และ Returns หรือผลตอบแทน
หลักการดังกล่าวควรถูกแปลงเป็นข้อบังคับและสัญญาที่ตรวจสอบได้ โดยเฉพาะการใช้ที่ดิน การถือครองทรัพย์สิน การรับผิดชอบหนี้สิน การถอนตัวจากสมาชิก และการแบ่งกำไร
ตัวอย่างเช่น หากเกษตรกรนำสิทธิการใช้ประโยชน์ที่ดินเข้าร่วมกิจกรรม ต้องกำหนดขอบเขตสิทธิอย่างชัดเจน โดยไม่ให้การเข้าร่วมโครงการกลายเป็นเหตุให้สูญเสียกรรมสิทธิ์หรือสิทธิที่มีอยู่ตามกฎหมาย
การจัดสรรผลประโยชน์ควรพิจารณาจากปริมาณผลผลิตที่ส่งมอบ เงินทุนที่ร่วมลงทุน บริการที่ใช้ และความเสี่ยงที่รับผิดชอบ ไม่ใช่แบ่งผลประโยชน์ตามอำนาจการบริหารเพียงอย่างเดียว
6.5 ทดลองพัฒนา CLDO ในแต่ละแปลง
ควรเริ่มจากการทดลองบริการร่วมในกลุ่มที่มีความพร้อม เช่น กลุ่มทุเรียนในตำบลตาเนาะแมเราะ กลุ่มยางพาราในตำบลอัยเยอร์เวง กลุ่มสหกรณ์ในตำบลยะรม และกลุ่มมังคุดในตำบลธารน้ำทิพย์
การคัดเลือกต้องอาศัยการประเมินความพร้อมจริง โดยพิจารณาผลงานของกลุ่ม ธรรมาภิบาล ความต้องการสมาชิก ความเป็นไปได้ทางตลาด และความสามารถในการจัดทำบัญชี
ไม่ควรให้ทุกกลุ่มลงทุนในกิจกรรมเหมือนกัน แต่ควรพัฒนารูปแบบบริการที่เหมาะกับสินค้าและขนาดธุรกิจ
6.6 พัฒนาห่วงโซ่คุณค่าสำหรับสินค้าแต่ละประเภท
สำหรับ ยางพารา ควรเน้นคุณภาพวัตถุดิบ การรวมขายอย่างโปร่งใส การตรวจสอบย้อนกลับ และบริการลดต้นทุนการผลิต
สำหรับ ทุเรียน ควรเน้นคุณภาพผลผลิต การจัดการน้ำ การเก็บเกี่ยวที่เหมาะสม การคัดเกรด และการประสานสัญญาซื้อขาย
สำหรับ มังคุดและส้มโชกุน ควรเน้นมาตรฐานสินค้าอัตลักษณ์ การตรวจสอบคุณภาพ การพัฒนาบรรจุภัณฑ์ และการเข้าถึงตลาดมูลค่าสูง
สำหรับ ไก่เบตง ควรพัฒนาต้นทุนอาหารสัตว์ ระบบสุขภาพสัตว์ มาตรฐานการผลิต และตลาดร้านอาหารหรือผลิตภัณฑ์แปรรูป
สำหรับ ชันโรง ควรเน้นการจัดการรัง คุณภาพน้ำผึ้ง การตรวจสอบผลิตภัณฑ์ และการสร้างมูลค่าจากการเชื่อมโยงกับเกษตรกรรมที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
6.7 พัฒนาระบบงบประมาณที่เชื่อมโยงกับผลลัพธ์
ควรปรับการจัดสรรงบประมาณจากการสนับสนุนกิจกรรมเป็นหลัก ไปสู่การสนับสนุนผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจที่พิสูจน์ได้
ทุกโครงการควรมีข้อมูลต้นทุนฐาน เป้าหมายผลประโยชน์ วิธีตรวจสอบผลลัพธ์ และผู้รับผิดชอบหลังสิ้นสุดโครงการ
การจัดซื้อเครื่องจักรและสิ่งก่อสร้างควรผ่านการศึกษาความเป็นไปได้และแผนบำรุงรักษา พร้อมเผยแพร่ข้อมูลทรัพย์สินและการใช้งานเพื่อให้สมาชิกสามารถตรวจสอบได้
ควรใช้กลไกตรวจสอบจากภาคประชาชนร่วมกับการตรวจสอบภายในและการตรวจเงินแผ่นดิน โดยเคารพสิทธิของหน่วยงานและผู้เกี่ยวข้องในการชี้แจงข้อเท็จจริง
6.8 จัดทำแผนพัฒนาระยะ 3 ปี
ปีที่หนึ่ง พ.ศ. 2570: สร้างข้อมูลและทดลองระบบ
ดำเนินการตรวจสอบทะเบียน 19 กลุ่ม จัดทำข้อมูลต้นทุนและรายได้ฐาน พัฒนากติกาการบริหารร่วม และทดลองบริการจัดซื้อหรือรวบรวมผลผลิตในกลุ่มที่มีความพร้อม
ปีที่สอง พ.ศ. 2571: เพิ่มประสิทธิภาพและขยายตลาด
นำผลการทดลองมาปรับปรุงระบบบริการ ขยายการใช้ข้อมูลดิจิทัล พัฒนามาตรฐาน และสร้างช่องทางตลาดที่มีสัญญาและระบบชำระเงินโปร่งใส
ปีที่สาม พ.ศ. 2572: ประเมินผลและขยายรูปแบบที่คุ้มค่า
ประเมินผลกระทบต่อรายได้สุทธิ ความมั่นคงทางอาชีพ และความยั่งยืนทางการเงินของกลุ่ม ก่อนขยายบริการไปยังกลุ่มอื่นหรืออำเภอใกล้เคียง
การขยายผลต้องขึ้นอยู่กับหลักฐาน ไม่ใช่จำนวนงบประมาณที่ได้รับหรือความสำเร็จในการจัดกิจกรรมเพียงอย่างเดียว
6.9 การมีส่วนร่วมและความรับผิดชอบต่อสาธารณะ
การพัฒนาเกษตรแปลงใหญ่ควรให้เกษตรกรเป็นผู้มีสิทธิตัดสินใจในประเด็นที่กระทบต่อทรัพยากร รายได้ และอนาคตของตนเอง
ควรมีกลไกประชาคมสมาชิก การเปิดเผยงบประมาณ การตรวจสอบบัญชี การรับฟังข้อร้องเรียน และการประเมินความพึงพอใจของเกษตรกรอย่างสม่ำเสมอ
ต้องให้ความสำคัญกับเกษตรกรรายย่อย สตรี เยาวชน ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีข้อจำกัดด้านการเข้าถึงทุนหรือที่ดิน เพื่อป้องกันไม่ให้ประโยชน์จากโครงการตกอยู่เฉพาะสมาชิกที่มีทรัพยากรมากกว่า
หลักการสำคัญคือภาครัฐควรทำหน้าที่สร้างโอกาสและความสามารถทางเศรษฐกิจให้ประชาชน มากกว่าการสร้างโครงการที่ดำเนินงานได้เฉพาะช่วงมีงบประมาณสนับสนุน
7. ข้อสรุป
การพัฒนาเกษตรแปลงใหญ่อำเภอเบตง จังหวัดยะลา ระหว่างปี พ.ศ. 2559–2569 แสดงถึงความพยายามส่งเสริมเกษตรกรรายย่อยให้รวมกลุ่มบริหารจัดการการผลิตและการตลาด โดยมีทะเบียนกลุ่มในปีฐานข้อมูล 2568 จำนวน 19 กลุ่ม สมาชิก 677 ราย และพื้นที่รวม 8,731.23 ไร่
ฐานการผลิตสำคัญคือยางพาราและทุเรียน ขณะที่มังคุด ส้มโชกุน ไก่เบตง และชันโรงเป็นสินค้าที่มีศักยภาพในการสร้างมูลค่าเพิ่มจากอัตลักษณ์ของพื้นที่
อย่างไรก็ตาม ยังไม่อาจสรุปว่าการรวมกลุ่มทั้งหมดประสบความสำเร็จทางเศรษฐกิจ เพราะยังขาดข้อมูลที่พิสูจน์รายได้สุทธิและความสามารถในการดำเนินธุรกิจอย่างต่อเนื่อง
การตรวจสอบงบประมาณพบข้อเสนอโครงการที่มีวงเงินระบุชัดเจน แต่ยังไม่พบเอกสารครบถ้วนสำหรับยืนยันยอดจัดสรรและเบิกจ่ายสะสมรายกลุ่มตลอดช่วงปี 2559–2569 จึงไม่ควรกล่าวอ้างว่างบประมาณตามแผนทั้งหมดเป็นเงินที่เกษตรกรได้รับจริง
ข้อเสนอเชิงนโยบายสาธารณะที่สำคัญที่สุดคือ เปลี่ยนจากการนับจำนวนแปลงและกิจกรรม มาเป็นการวัดผลรายได้สุทธิ ความคุ้มค่างบประมาณ ความสามารถทางธุรกิจ และความเป็นธรรมของสมาชิก
การพัฒนา CLDO ภายใต้ความร่วมมือ PPPP และหลัก 7R อาจเป็นทางเลือกในการยกระดับการบริหารจัดการร่วม แต่ต้องศึกษาอย่างรอบคอบและไม่เพิ่มโครงสร้างองค์กรหรือภาระงบประมาณโดยไม่จำเป็น
ท้ายที่สุด ความสำเร็จของเกษตรแปลงใหญ่เบตงไม่ควรวัดจากจำนวนโครงการที่ได้รับอนุมัติหรือจำนวนครั้งของการฝึกอบรม หากควรวัดจากการที่เกษตรกรสามารถลดต้นทุน ขายผลผลิตได้อย่างเป็นธรรม มีรายได้สุทธิสูงขึ้น รักษาทรัพยากรของตนเอง และส่งต่ออาชีพการเกษตรที่มั่นคงให้คนรุ่นต่อไปได้อย่างยั่งยืน
8. แหล่งข้อมูลอ้างอิง
เอกสารราชการและฐานข้อมูลต่อไปนี้เป็นแหล่งข้อมูลหลักในการศึกษาสถานการณ์และการจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบาย
กรมส่งเสริมการเกษตร. (2567). ศพก.–แปลงใหญ่ มุ่งเน้นการผลิตสินค้าเกษตรมูลค่าสูง ยกระดับรายได้ พัฒนาศักยภาพเกษตรกร. https://www.doae.go.th/
กรมส่งเสริมการเกษตร. (2569). ระบบสารสนเทศแปลงใหญ่ [ฐานข้อมูลออนไลน์]. https://co-farm.doae.go.th/graph/Dashboard1dsb.php
กรมส่งเสริมการเกษตร. (2569). แผนปฏิบัติราชการระยะ 5 ปี พ.ศ. 2566–2570 ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม. https://agriman.doae.go.th/wp-content/uploads/2026/03/masterplan66-70revision.pdf
สำนักงานเกษตรอำเภอเบตง. (2569). กรอบการพัฒนาการเกษตรเชิงพื้นที่ อำเภอเบตง ปี 2569. กรมส่งเสริมการเกษตร. https://yala.doae.go.th/betong/blog/2026/08/11/
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร. (2568). ผลพยากรณ์การผลิตพืชไร่และไม้ยืนต้นที่สำคัญ ปี 2568 ข้อมูล ณ เดือนตุลาคม 2568. https://oae.go.th/uploads/files/2025/11/06/60d93eaa4d16e924.pdf
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร. (2569). สถานการณ์สินค้าเกษตรที่สำคัญและแนวโน้ม ปี 2569. https://oae.go.th/uploads/files/2026/01/22/AD96BF9855DA.pdf
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร. (2569). สถิติการเกษตรของประเทศไทย ปี 2568. https://nabc.go.th/downloads/22
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566). สำมะโนการเกษตร พ.ศ. 2566: ภาคใต้. https://www.nso.go.th/public/e-book/Census_Survey/Agricultural-Census-Southern-2566/31/
European Commission. (2026). EU Deforestation Regulation. https://environment.ec.europa.eu/topics/forests/deforestation/eu-deforestation-regulation-eudr_en
9. บรรณานุกรม
Arunrat, N., Pumijumnong, N., Sereenonchai, S., Chareonwong, U., & Wang, C. (2021). Comparison of GHG emissions and farmers’ profit of large-scale and individual farming in rice production across four regions of Thailand. Journal of Cleaner Production, 278, 123945. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.123945
Fischer, E., & Qaim, M. (2012). Linking smallholders to markets: Determinants and impacts of farmer collective action in Kenya. World Development, 40(6), 1255–1268. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2011.11.018
Markelova, H., Meinzen-Dick, R., Hellin, J., & Dohrn, S. (2009). Collective action for smallholder market access. Food Policy, 34(1), 1–7. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2008.10.001
Wossen, T., Abdoulaye, T., Alene, A., Haile, M. G., Feleke, S., Olanrewaju, A., & Manyong, V. (2017). Impacts of extension access and cooperative membership on technology adoption and household welfare. Journal of Rural Studies, 54, 223–233. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2017.06.022
หมายเหตุทางวิชาการ: บทความนี้ใช้หลักฐานเชิงเอกสารและการวิเคราะห์ข้อมูลทุติยภูมิ ไม่ใช่รายงานการตรวจสอบทางการเงินอย่างเป็นทางการ และไม่ได้กล่าวหาว่าหน่วยงานหรือบุคคลใดกระทำผิด การประเมินงบประมาณที่เบิกจ่ายจริงและผลสัมฤทธิ์รายกลุ่มยังจำเป็นต้องใช้เอกสารเพิ่มเติมจากหน่วยงานผู้รับผิดชอบก่อนจัดทำข้อสรุปเชิงตรวจสอบหรือเชิงสาเหตุ
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น