แผนใหม่ อย่าเดินซ้ำรอยเดิม: ศอ.บต. จะเปลี่ยนบทเรียนในอดีตให้เป็นอนาคตของชายแดนใต้ได้อย่างไร?
A New Plan Must Not Repeat Old Mistakes: How Can SBPAC Turn Past Lessons into the Future of Thailand’s Southern Border Provinces?
บทความวิเคราะห์เชิงรัฐประศาสนศาสตร์ การบริหารงบประมาณภาครัฐ และนโยบายสาธารณะ
วันพุธที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569
บทนำ
ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา การพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ของประเทศไทยมีทั้งโครงการที่สามารถสร้างประโยชน์แก่ประชาชน โครงการที่มีผลดำเนินงานเป็นรูปธรรม และโครงการที่ประสบปัญหาด้านการออกแบบ การจัดซื้อจัดจ้าง การบริหารงบประมาณ ความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจ ตลอดจนการใช้ประโยชน์จากทรัพย์สินของรัฐอย่างยั่งยืน
คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียงว่า รัฐบาลได้ใช้งบประมาณเพื่อพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ไปแล้วเท่าใด แต่ต้องถามต่อไปว่า งบประมาณเหล่านั้นสร้างผลลัพธ์อะไรแก่ประชาชน ใครได้รับประโยชน์ ใครต้องแบกรับต้นทุน และเหตุใดบางโครงการจึงไม่สามารถบรรลุวัตถุประสงค์ตามที่กำหนดไว้
ยิ่งไปกว่านั้น เมื่อโครงการหนึ่งประสบปัญหา รัฐได้ถอดบทเรียนและปรับปรุงกระบวนการทำงานอย่างจริงจังหรือไม่ หรือเพียงจัดทำรายงานสรุปผลการดำเนินงาน ก่อนเข้าสู่วงจรจัดทำโครงการและเสนอของบประมาณใหม่ในปีถัดไป
ประเด็นเหล่านี้มีความสำคัญอย่างยิ่งในช่วงที่ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศอ.บต.) กำลังจัดทำแผนปฏิบัติการด้านการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ ระยะห้าปี พ.ศ. 2571–2575 ตามมาตรา 9 แห่งพระราชบัญญัติการบริหารราชการจังหวัดชายแดนภาคใต้ พ.ศ. 2553
เมื่อวันที่ 9–11 พฤศจิกายน 2569 ศอ.บต. จัดประชุมเชิงปฏิบัติการร่วมกับผู้แทนหน่วยงานภาครัฐและภาคประชาสังคมกว่า 135 องค์กร เพื่อจัดทำแผนพัฒนาภายใต้กรอบห้าด้านและ 11 ประเด็นสำคัญ โดยมุ่งเน้นการพัฒนาเศรษฐกิจ การศึกษา ทรัพยากรมนุษย์ การอยู่ร่วมกันในสังคมพหุวัฒนธรรม การอำนวยความยุติธรรม การบริหารจัดการภาครัฐ และการเสริมสร้างสันติสุข (ศอ.บต., 2569ก)
การเปิดกระบวนการดังกล่าวเป็นโอกาสสำคัญในการทบทวนความสัมพันธ์ระหว่างรัฐกับประชาชน แต่การมีผู้เข้าร่วมประชุมจำนวนมากยังไม่สามารถยืนยันได้โดยลำพังว่าประชาชนมีอำนาจร่วมกำหนดทิศทางการพัฒนาอย่างแท้จริง
ความท้าทายที่สำคัญกว่าคือ ทำอย่างไรให้ความคิดเห็นของประชาชนและบทเรียนจากโครงการในอดีตมีผลต่อการจัดลำดับความสำคัญ การคัดเลือกโครงการ การจัดสรรงบประมาณ และการประเมินผลในอนาคต
ในทัศนะทางรัฐประศาสนศาสตร์ ประเด็นนี้เกี่ยวข้องโดยตรงกับการเรียนรู้เชิงนโยบาย (Policy Learning) การบริหารมุ่งผลสัมฤทธิ์ (Results-Based Management) การกำหนดนโยบายบนฐานหลักฐานเชิงประจักษ์ (Evidence-Based Policymaking) การจัดทำงบประมาณที่คำนึงถึงผลการดำเนินงาน (Performance-Informed Budgeting) และธรรมาภิบาลแบบมีส่วนร่วม (Participatory Governance)
บทความนี้จึงมุ่งทบทวนผลการดำเนินงานที่ผ่านมา วิเคราะห์ข้อเท็จจริงด้านงบประมาณด้วยแนวทาง Forensic Budget Analysis และเสนอวิธีเปลี่ยนบทเรียนในอดีตให้เป็นกลไกการพัฒนาที่ตรวจสอบได้ มีความรับผิดชอบ และตอบสนองต่อคุณภาพชีวิตประชาชนอย่างแท้จริง
คำสำคัญ
ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้; การบริหารราชการจังหวัดชายแดนภาคใต้; มาตรา 9; การเรียนรู้เชิงนโยบาย; การวิเคราะห์งบประมาณเชิงนิติพิสูจน์; ธรรมาภิบาล; การประเมินผลโครงการ; การบริหารมุ่งผลสัมฤทธิ์; การมีส่วนร่วมของประชาชน; การพัฒนาที่ยั่งยืน
1. มาตรา 9: จากอำนาจทางกฎหมายสู่ความรับผิดชอบต่อผลลัพธ์การพัฒนา
พระราชบัญญัติการบริหารราชการจังหวัดชายแดนภาคใต้ พ.ศ. 2553 เป็นกฎหมายสำคัญที่กำหนดโครงสร้างการบริหารและพัฒนาพื้นที่ โดยมาตรา 3 กำหนดความหมายของจังหวัดชายแดนภาคใต้ให้ครอบคลุมจังหวัดนราธิวาส ปัตตานี ยะลา สตูล และสงขลา
มาตรา 9 กำหนดให้ ศอ.บต. มีอำนาจหน้าที่จัดทำยุทธศาสตร์และแผนปฏิบัติการด้านการพัฒนา เสนอแนะและบูรณาการแผนงานของหน่วยงานรัฐ กำกับเร่งรัดติดตามการดำเนินงานของหน่วยงานฝ่ายพลเรือน ตลอดจนคุ้มครองสิทธิ อำนวยความเป็นธรรม และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน
กฎหมายยังระบุว่า เมื่อคณะรัฐมนตรีเห็นชอบแผนปฏิบัติการแล้ว หน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้องต้องจัดทำแผนงานและโครงการให้สอดคล้องกับแผนดังกล่าว และให้สำนักงบประมาณดำเนินการจัดสรรงบประมาณตามกรอบแผนภายใต้กระบวนการและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
อย่างไรก็ตาม จำเป็นต้องทำความเข้าใจให้ถูกต้องว่า มาตรา 9 กำหนดระยะเวลาสามปีสำหรับยุทธศาสตร์ด้านการพัฒนา แต่ไม่ได้บัญญัติโดยตรงว่าแผนปฏิบัติการทุกฉบับต้องมีระยะเวลาห้าปี การกำหนดแผน พ.ศ. 2571–2575 จึงเป็นกรอบระยะเวลาที่นำมาใช้ในการจัดทำแผนครั้งนี้
ในทางรัฐประศาสนศาสตร์ อำนาจในการจัดทำแผนไม่ควรถูกตีความเพียงว่าเป็นอำนาจรวบรวมโครงการจากกระทรวงและกรมต่าง ๆ แต่ควรหมายถึงความสามารถในการสร้างความเชื่อมโยงระหว่างนโยบาย งบประมาณ หน่วยงาน และผลลัพธ์ของประชาชน
ศอ.บต. จึงมีโอกาสยกระดับบทบาทจากผู้ประสานโครงการไปสู่การเป็นองค์กรบูรณาการเชิงสถาบัน (Institutional Integrator) ที่สามารถตรวจสอบความซ้ำซ้อน วิเคราะห์ช่องว่างการพัฒนา และเชื่อมทรัพยากรจากทุกภาคส่วนเข้ากับเป้าหมายร่วม
บทบาทดังกล่าวสอดคล้องกับแนวคิด Collaborative Governance ของ Ansell และ Gash (2008) ซึ่งเสนอว่าความร่วมมือระหว่างรัฐ เอกชน และประชาชนขึ้นอยู่กับการออกแบบกติกา ความสมดุลของอำนาจ ภาวะผู้นำ ความไว้วางใจ และความสามารถในการสร้างความเข้าใจร่วมกัน
ดังนั้น แผนใหม่ควรเริ่มต้นจากคำถามว่า ประชาชนในแต่ละพื้นที่ต้องการให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอะไร มิใช่เริ่มต้นจากคำถามว่าหน่วยงานใดต้องการเสนอโครงการอะไร
2. บทเรียนจากการพัฒนาในอดีต: มีทั้งผลสำเร็จและข้อจำกัด
2.1 โครงการที่มีผลสำเร็จเชิงการดำเนินงาน
การพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ที่ผ่านมาไม่ได้มีแต่โครงการที่ประสบปัญหา เพราะ ศอ.บต. มีภารกิจหลายด้านที่แสดงผลการดำเนินงานอย่างเป็นรูปธรรม
ตัวอย่างสำคัญ ได้แก่ โครงการบัณฑิตอาสาพัฒนามาตุภูมิ กลไกสภาสันติสุขตำบล การช่วยเหลือครัวเรือนยากจน การสนับสนุนองค์กรภาคประชาสังคม การเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์ความไม่สงบ และกิจกรรมส่งเสริมสังคมพหุวัฒนธรรม
รายงานการประเมินผลของ ศอ.บต. ประจำปีงบประมาณ 2568 ซึ่งใช้กรอบการประเมิน CIPPiest Model ระบุว่า รายการสนับสนุนบัณฑิตอาสาพัฒนามาตุภูมิมีผลประเมินด้านความสอดคล้องกับบริบทพื้นที่และกระบวนการดำเนินงานในระดับสูง โดยได้คะแนนด้านบริบท 4.71 และด้านกระบวนการ 4.66 จากคะแนนเต็ม 5
ส่วนรายการส่งเสริมและสนับสนุนองค์กรภาคประชาสังคมมีคะแนนด้านบริบท 4.64 และประสิทธิผล 4.58 สะท้อนว่าผู้ตอบแบบประเมินมองเห็นความสอดคล้องของกิจกรรมกับความต้องการของพื้นที่ (ศอ.บต., 2568ข, น. 192–193)
ผลเหล่านี้เป็นหลักฐานสนับสนุนความเหมาะสมของกระบวนการดำเนินงานบางรายการ แต่ยังไม่เพียงพอที่จะพิสูจน์ผลกระทบเชิงเหตุและผลในระยะยาว
โครงการที่ได้รับคะแนนความพึงพอใจสูงอาจยังต้องพิสูจน์ว่าประชาชนมีรายได้เพิ่มขึ้นจริงหรือไม่ ผู้เข้าร่วมสามารถนำความรู้ไปประกอบอาชีพหรือไม่ และความสัมพันธ์ระหว่างรัฐกับประชาชนดีขึ้นอย่างยั่งยืนเพียงใด
จึงควรแยกความสำเร็จออกเป็นสามระดับ ได้แก่ ความสำเร็จในการดำเนินกิจกรรม ความสำเร็จในการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมหรือคุณภาพชีวิต และผลกระทบระยะยาวต่อเศรษฐกิจ สังคม และสันติสุข
การแยกเช่นนี้ช่วยให้การประเมินมีความเป็นธรรมต่อผู้ปฏิบัติงานและไม่กล่าวอ้างความสำเร็จเกินกว่าหลักฐานที่มี
2.2 บทเรียนจากโครงการเสาไฟส่องสว่างพลังงานแสงอาทิตย์
โครงการติดตั้งเสาไฟและโคมไฟส่องสว่างพลังงานแสงอาทิตย์ในจังหวัดชายแดนภาคใต้เป็นกรณีศึกษาสำคัญของการบริหารการลงทุนภาครัฐ
ข้อมูลการสืบสวนของสำนักข่าวอิศราระบุว่า โครงการดำเนินการผ่านสัญญาจัดซื้อจัดจ้างหกสัญญา มีวงเงินรวมประมาณ 1,011.92 ล้านบาท และติดตั้งอุปกรณ์ 14,849 ชุด ระหว่างปี 2557–2559
ต่อมามีรายงานปัญหาอุปกรณ์ชำรุดจำนวนมาก คุณภาพของส่วนประกอบ ความเหมาะสมของจุดติดตั้ง การสูญหายของแบตเตอรี่ และการไม่มีหน่วยงานรับผิดชอบการบำรุงรักษาอย่างชัดเจน
เมื่อวันที่ 13 ธันวาคม 2561 มีเวทีสัมมนาที่สำนักงาน ป.ป.ช. ภาค 9 จัดขึ้น โดยผู้แทน ศอ.บต. ยอมรับว่าการดำเนินงานมีปัญหาด้านการบริหารจัดการและการมีส่วนร่วมของประชาชน (สำนักข่าวอิศรา, 2561)
สำหรับประเด็นความรับผิดทางกฎหมาย สำนักข่าวอิศรารายงานว่า ศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบภาค 9 มีคำพิพากษาในเดือนธันวาคม 2566 ลงโทษจำเลยในคดีเรียกรับสินบนที่เกี่ยวข้องกับโครงการดังกล่าว อย่างไรก็ตาม การศึกษานี้ยังไม่ได้ตรวจสอบสถานะคดีในชั้นอุทธรณ์หรือคำพิพากษาถึงที่สุด (สำนักข่าวอิศรา, 2566)
บทเรียนเชิงรัฐประศาสนศาสตร์จึงมีทั้งเรื่องการป้องกันความเสี่ยงทุจริต การจัดซื้อจัดจ้างอย่างโปร่งใส และการออกแบบระบบดูแลทรัพย์สินหลังส่งมอบ
โครงการที่สามารถติดตั้งอุปกรณ์ได้ครบจำนวน แต่ไม่มีระบบซ่อมบำรุงที่ยั่งยืน ย่อมเสี่ยงไม่สามารถให้บริการประชาชนตามวัตถุประสงค์ได้
2.3 บทเรียนจากโครงการสนามฟุตซอล
โครงการก่อสร้างสนามฟุตซอล 1 ตำบล 1 สนาม มีวัตถุประสงค์ส่งเสริมกิจกรรมกีฬาและพัฒนาคุณภาพชีวิตเยาวชน
สำนักข่าวอิศรารายงานว่าในช่วงปีงบประมาณ 2558–2560 มีการจัดสรรงบประมาณรวมประมาณ 179.3 ล้านบาทสำหรับโครงการดังกล่าว ขณะที่สื่อมวลชนตรวจพบสนามบางแห่งมีปัญหาพื้นยางเสื่อมสภาพและการใช้ประโยชน์ไม่เป็นไปตามที่คาดหวัง (สำนักข่าวอิศรา, 2560)
Thai PBS รายงานเพิ่มเติมว่า องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีบทบาทในการจัดซื้อจัดจ้างและรับผิดชอบการดูแลสนาม โดยมีเงื่อนไขการรับประกันและการซ่อมบำรุงที่ต้องพิจารณาแยกตามช่วงเวลา (Thai PBS, 2560)
บทเรียนสำคัญไม่ใช่การสรุปว่าการสร้างสนามกีฬาทั้งหมดไม่มีประโยชน์ แต่คือความจำเป็นที่จะต้องประเมินจำนวนผู้ใช้จริง คุณภาพวัสดุ สภาพภูมิอากาศ ระบบระบายน้ำ และต้นทุนบำรุงรักษาตลอดอายุการใช้งาน
ควรติดตามว่าสนามแต่ละแห่งยังใช้งานได้หรือไม่ มีผู้ใช้จำนวนเท่าใด และค่าใช้จ่ายต่อการให้บริการมีความเหมาะสมหรือไม่
2.4 บทเรียนจากโครงการโคบาลชายแดนใต้
โครงการโคบาลชายแดนใต้เป็นตัวอย่างของความพยายามสร้างอาชีพและรายได้ผ่านการเลี้ยงโคเนื้อโดยกลุ่มเกษตรกร
ข้อมูลจากคำชี้แจงของ ศอ.บต. เมื่อเดือนมกราคม 2567 ระบุว่า โครงการนำร่องมีกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเข้าร่วม 47 กลุ่ม จากเป้าหมาย 60 กลุ่ม มีการจัดซื้อแม่โคแล้ว 1,150 ตัว และเบิกจ่ายสินเชื่อจากกองทุนสงเคราะห์เกษตรกรประมาณ 37.60 ล้านบาท
อย่างไรก็ตาม พบปัญหาคุณลักษณะของแม่โคบางส่วนไม่ตรงตามเงื่อนไข การออกแบบคอกกลางไม่เหมาะสมกับวิถีการเลี้ยงของเกษตรกร ความพร้อมของแปลงอาหารสัตว์ และเงื่อนไขการใช้พื้นที่ (ผู้จัดการออนไลน์, 2567)
ปัญหาเหล่านี้สะท้อนว่าความสำเร็จของโครงการเกษตรไม่ขึ้นอยู่กับการจัดหาปัจจัยการผลิตเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับความพร้อมของเกษตรกร ความสามารถในการบริหารฟาร์ม การดูแลสุขภาพสัตว์ และตลาดรองรับผลผลิต
ก่อนขยายโครงการจึงควรประเมินต้นทุนอาหารสัตว์ อัตราการรอดของลูกโค อัตราการสืบพันธุ์ รายได้สุทธิ และความสามารถในการชำระคืนเงินกู้ของสมาชิก
2.5 บทเรียนจากโครงการอุตสาหกรรมฮาลาล
กรณีอุตสาหกรรมฮาลาลมีความจำเป็นต้องแยกโครงการต่างยุคและต่างหน่วยงานออกจากกัน
นิคมอุตสาหกรรมอาหารฮาลาลเดิมที่ตำบลบ้านน้ำบ่อ อำเภอปะนาเระ จังหวัดปัตตานี เริ่มต้นภายใต้การดำเนินงานของการนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทยร่วมกับภาคเอกชน ก่อนประสบปัญหาด้านการดำเนินงานและสถานการณ์ความปลอดภัย และมีการยุบสถานะเขตนิคมอุตสาหกรรมในปี 2559
ต่อมามีความพยายามนำพื้นที่ไปใช้ประโยชน์ในรูปแบบอื่น โดยมี ศอ.บต. เข้ามาเกี่ยวข้องกับการประสานและดูแลในระยะต่อมา (TCIJ, 2561)
กรณีดังกล่าวไม่ควรถูกนำมารวมกับโครงการปรับปรุงศูนย์อัจฉริยะเพื่ออุตสาหกรรมอาหารฮาลาลที่ตำบลบ่อทอง อำเภอหนองจิก จังหวัดปัตตานี ซึ่งเป็นโครงการอีกแห่งหนึ่ง
รายงาน ศอ.บต. ปี 2568 ระบุว่าโครงการศูนย์อัจฉริยะที่หนองจิกมีวงเงินตามพระราชบัญญัติงบประมาณ 95.0493 ล้านบาท เบิกจ่ายแล้ว 23.3795 ล้านบาท และก่อหนี้ผูกพัน 71.6698 ล้านบาท โดยมีสัญญาลงวันที่ 25 กันยายน 2568 และกำหนดระยะเวลาก่อสร้าง 750 วัน
ดังนั้น ผลประเมินด้านประสิทธิผลที่ได้คะแนน 3.00 จาก 5 ในรายงานปี 2568 จึงควรใช้เป็นสัญญาณให้ตรวจสอบความพร้อมและกระบวนการดำเนินงาน ไม่ใช่หลักฐานสรุปว่าโครงการก่อสร้างที่ยังอยู่ในระยะดำเนินการล้มเหลวแล้ว
บทเรียนจากอุตสาหกรรมฮาลาลทั้งสองกรณีคือ รัฐควรให้ความสำคัญกับการวิเคราะห์ตลาด ผู้ประกอบการที่จะใช้บริการ ห่วงโซ่มูลค่า มาตรฐานการผลิต และความสามารถในการบริหารสถานประกอบการ มากกว่าพิจารณาความพร้อมด้านอาคารเพียงอย่างเดียว
3. Forensic Budget Analysis: เมื่องบประมาณต้องถูกตรวจสอบมากกว่าการเบิกจ่าย
การวิเคราะห์งบประมาณเชิงนิติพิสูจน์ หรือ Forensic Budget Analysis ในบทความนี้ หมายถึงการตรวจสอบเชิงลึกและเชื่อมโยงข้อมูลเกี่ยวกับวงเงินอนุมัติ การจัดสรรงบประมาณ สัญญาจัดซื้อจัดจ้าง การเบิกจ่ายจริง ภาระผูกพัน ทรัพย์สินที่ส่งมอบ และผลประโยชน์ที่ประชาชนได้รับ
การวิเคราะห์ลักษณะนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อค้นหาความไม่สอดคล้อง ความเสี่ยง และข้อสงสัยที่ต้องตรวจสอบเพิ่มเติม ไม่ใช่การกล่าวหาว่าความผิดปกติทางบัญชีทุกกรณีเป็นการทุจริต
ในทางวิชาการ การวิเคราะห์เชิงนิติพิสูจน์ควรแยกออกจากการตรวจสอบทางการเงินตามมาตรฐานวิชาชีพ และการตรวจสอบความผิดตามกระบวนการกฎหมาย
ข้อมูลที่เผยแพร่สู่สาธารณะสามารถใช้คัดกรองความเสี่ยงเบื้องต้นได้ แต่การยืนยันความผิดจำเป็นต้องใช้สัญญาต้นฉบับ เอกสารการจ่ายเงิน หลักฐานตรวจรับ และกระบวนการตรวจสอบที่มีอำนาจตามกฎหมาย
3.1 งบประมาณปี 2567: เบิกจ่ายสูง แต่มีประเด็นด้านความแตกต่างระหว่างเงินจ่ายจริงกับภาระผูกพัน
รายงานผลการดำเนินงานและการใช้จ่ายงบประมาณ ศอ.บต. ปี 2567 ระบุวงเงินตามพระราชบัญญัติงบประมาณ 1,244.4374 ล้านบาท และวงเงินในระบบ GFMIS 1,265.5977 ล้านบาท
เมื่อสิ้นสุดวันที่ 30 กันยายน 2567 มีการเบิกจ่ายจริง 1,180.8478 ล้านบาท คิดเป็น 93.30% ของวงเงิน GFMIS และมีการก่อหนี้ผูกพัน 62.5099 ล้านบาท รวมทั้งเงินสำรองตามระบบ 19.1325 ล้านบาท
เมื่อนับรวมรายการดังกล่าว รายงานแสดงผลการใช้จ่าย 1,262.4904 ล้านบาท หรือ 99.75% ของวงเงินในระบบ GFMIS (ศอ.บต., 2567)
ตัวเลขเหล่านี้ชี้ให้เห็นความสำคัญของการแยกคำว่า “เบิกจ่าย” กับ “ใช้จ่ายรวม”
เงินที่เบิกจ่ายจริงเป็นรายการที่เกิดการจ่ายตามระบบแล้ว ขณะที่ยอดก่อหนี้ผูกพันและเงินสำรองมีลักษณะและผลทางบัญชีแตกต่างกัน จึงไม่ควรนำมาสื่อสารว่าเป็นเงินที่จ่ายให้ผู้รับจ้างครบถ้วนแล้วทั้งหมด
ในหมวดรายจ่ายลงทุน รายงานระบุวงเงิน GFMIS ประมาณ 30.53 ล้านบาท แต่มีการเบิกจ่ายจริงเพียง 1.85 ล้านบาท หรือ 6.05% ในวันสิ้นปีงบประมาณ ขณะที่มีรายการก่อหนี้และสำรองเงินเพิ่มเติม
ข้อเท็จจริงนี้ไม่ได้พิสูจน์ว่าเกิดความเสียหาย เพราะอาจเกี่ยวข้องกับกำหนดส่งมอบและข้อผูกพันตามสัญญา แต่เป็นประเด็นที่ควรติดตามว่าทรัพย์สินถูกส่งมอบและใช้งานเมื่อใด
3.2 งบประมาณปี 2568: ตัวเลขใช้จ่ายเกือบครบ แต่ผลลัพธ์บางด้านไม่ถึงเป้า
รายงานการประเมินผล ศอ.บต. ปี 2568 ระบุวงเงินตามพระราชบัญญัติงบประมาณ 1,495.5844 ล้านบาท และวงเงินสุทธิในระบบ New GFMIS Thai จำนวน 1,501.4216 ล้านบาท
ข้อมูล ณ วันที่ 30 กันยายน 2568 แสดงการเบิกจ่ายจริง 1,314.6431 ล้านบาท หรือ 87.56% ของวงเงินในระบบ
เมื่อรวมภาระผูกพันและเงินสำรองประมาณ 177.41 ล้านบาท ผลการใช้จ่ายรวมอยู่ที่ 1,492.0543 ล้านบาท หรือ 99.38% ของวงเงินในระบบ
จึงกล่าวได้ว่า ศอ.บต. มีอัตราผลการใช้จ่ายรวมสูง แต่ไม่ควรกล่าวว่าได้เบิกจ่ายเงินสดครบ 99.38% แล้ว
ประเด็นนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการสื่อสารความโปร่งใสทางการคลัง เพราะตัวเลขดังกล่าวสะท้อนสถานะงบประมาณคนละประเภท
ในปีเดียวกัน รายงานยังระบุว่าตัวชี้วัดครัวเรือนยากจนที่มีรายได้เพิ่มขึ้น ตั้งเป้าไว้ไม่น้อยกว่า 10,000 ครัวเรือน แต่ดำเนินการได้ 6,031 ครัวเรือน หรือ 60.31% ของเป้าหมาย
กล่าวอีกนัยหนึ่ง ยังมีช่องว่าง 3,969 ครัวเรือนเมื่อเปรียบเทียบกับเป้าหมายที่กำหนด
ขณะที่ตัวชี้วัดความเชื่อมั่นของประชาชนต่อ ศอ.บต. มีผล 59.34% เทียบกับเป้าหมาย 60% ซึ่งต่ำกว่าเป้าหมายเล็กน้อย ส่วนตัวชี้วัดการขับเคลื่อนแผนงานและโครงการให้บรรลุผลสัมฤทธิ์รายงานผล 100%
ข้อค้นพบนี้ทำให้เกิดคำถามสำคัญว่า เหตุใดการบริหารโครงการตามระบบจึงรายงานผลสำเร็จสูง แต่ตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องกับการเพิ่มรายได้ครัวเรือนกลับไม่บรรลุเป้าหมาย
ความแตกต่างนี้มิได้ยืนยันว่าโครงการทั้งหมดไม่มีประสิทธิผล แต่สะท้อนความจำเป็นในการแยกผลผลิตของระบบราชการออกจากผลลัพธ์ที่เกิดกับประชาชน
3.3 ความไม่สอดคล้องภายในรายงาน: ประเด็นคุณภาพข้อมูลที่ต้องแก้ไข
ประเด็นที่ควรได้รับความสำคัญเป็นพิเศษคือ รายงานประเมินผลปี 2568 มีข้อความสรุปบางส่วนไม่สอดคล้องกับตารางตัวชี้วัด
ตารางผลการดำเนินงานในหน้าที่พิมพ์เลข 28–29 ระบุชัดว่าเป้าหมายครัวเรือนรายได้เพิ่มขึ้น 10,000 ครัวเรือน ทำได้ 6,031 ครัวเรือน และจัดเป็นตัวชี้วัดที่ไม่บรรลุเป้าหมาย
แต่ข้อความสรุปในหน้าที่พิมพ์เลข 209–210 กลับกล่าวถึงผลการดำเนินงานด้านรายได้ครัวเรือนในลักษณะว่าบรรลุหรือเกินกว่าเป้าหมายที่กำหนด
นี่เป็นความไม่สอดคล้องของข้อความภายในเอกสารฉบับเดียวกันที่สามารถตรวจสอบได้จากรายงาน
การตรวจพบความแตกต่างนี้ไม่ได้พิสูจน์ว่ามีการจงใจบิดเบือนข้อมูล แต่อาจเกิดจากความผิดพลาดในการเรียบเรียง การใช้ข้อมูลต่างช่วงเวลา หรือการตรวจสอบรายงานก่อนเผยแพร่ที่ยังไม่สมบูรณ์
สิ่งที่ควรดำเนินการคือให้หน่วยงานเจ้าของข้อมูลชี้แจงนิยามตัวชี้วัด ตรวจสอบฐานข้อมูลต้นทาง และเผยแพร่เอกสารแก้ไขอย่างเป็นทางการหากพบข้อผิดพลาด
ในมุม Data Governance ความถูกต้องของรายงานมีความสำคัญไม่ต่างจากความถูกต้องของการใช้จ่ายงบประมาณ เพราะหากข้อมูลผลการดำเนินงานผิดพลาด การตัดสินใจจัดสรรงบประมาณในอนาคตก็อาจคลาดเคลื่อนตามไปด้วย
3.4 วิเคราะห์ความเสี่ยงจากรายการงบประมาณขนาดใหญ่
รายงานปี 2568 ประเมินรายการใช้จ่ายหลายประเภทด้วย CIPPiest Model และเสนอให้ทบทวนรายการที่มีคะแนนบางมิติต่ำกว่าค่าเฉลี่ย
ตัวอย่างเช่น รายการขับเคลื่อนสภาสันติสุขตำบลซึ่งมีวงเงินประมาณ 281 ล้านบาท มีผลประเมินอยู่ใกล้ค่าเฉลี่ยเมื่อเทียบกับรายการที่ศึกษา และมีข้อเสนอให้ทบทวนประสิทธิภาพการดำเนินงาน
รายการปรับปรุงศูนย์อัจฉริยะเพื่ออุตสาหกรรมอาหารฮาลาล วงเงินประมาณ 95 ล้านบาท มีคะแนนประสิทธิผล 3.00 และผลกระทบ 3.40 จากคะแนนเต็ม 5 ซึ่งรายงานเสนอให้ตรวจสอบและปรับปรุงกระบวนการดำเนินงาน
ขณะเดียวกัน รายการสนับสนุนบัณฑิตอาสาพัฒนามาตุภูมิ วงเงินประมาณ 205 ล้านบาท ได้คะแนนด้านบริบทและกระบวนการดำเนินงานสูงกว่าค่าเฉลี่ย
ตัวเลขเหล่านี้ควรถูกนำไปใช้เป็นข้อมูลคัดกรองความเสี่ยงและกำหนดหัวข้อประเมินเชิงลึก ไม่ใช่ใช้คะแนนความพึงพอใจตัดสินทันทีว่ารายการใดคุ้มค่าหรือไม่คุ้มค่า
โดยเฉพาะรายการก่อสร้างที่ยังไม่แล้วเสร็จ การวัดผลลัพธ์สุดท้ายต้องพิจารณาตามระยะโครงการ ไม่ควรนำคะแนนระหว่างดำเนินงานไปตีความว่าเป็นผลการดำเนินงานหลังเปิดให้บริการแล้ว
3.5 การคำนวณต้นทุนต่อหน่วยต้องตรวจสอบฐานข้อมูลให้ตรงกัน
กรณีเสาไฟโซลาร์เซลล์เป็นตัวอย่างที่เห็นได้ชัด
หากนำวงเงินรวมที่สื่อรายงานประมาณ 1,011,916,500 บาท หารด้วยจำนวนเสาไฟ 14,849 ชุด จะได้ค่าเฉลี่ยเชิงคณิตศาสตร์ประมาณ 68,147 บาทต่อชุด
อย่างไรก็ตาม ข่าวบางชิ้นระบุราคาเฉลี่ยประมาณ 63,000 บาทต่อชุด
ความแตกต่างดังกล่าวอาจเกิดจากขอบเขตรายการต้นทุนที่ใช้ในการคำนวณไม่ตรงกัน เช่น มีต้นทุนงานอื่นรวมอยู่ในวงเงินโครงการ หรือมีการใช้ฐานข้อมูลคนละชุด
ก่อนสรุปว่าราคาใดถูกต้อง จึงต้องตรวจสอบสัญญา บัญชีปริมาณงาน รายละเอียดครุภัณฑ์ ภาษี และงวดการจ่ายเงิน
ตัวอย่างนี้แสดงว่า Forensic Budget Analysis ต้องตรวจสอบความหมายของข้อมูลก่อนคำนวณ ไม่ใช่ใช้ตัวเลขจากรายงานข่าวมาหารแล้วกล่าวหาว่าราคาไม่เหมาะสมทันที
3.6 ขอบเขตการวิเคราะห์เชิงนิติพิสูจน์ที่ควรดำเนินการต่อ
เพื่อให้การตรวจสอบมีความสมบูรณ์ ศอ.บต. ควรเชื่อมข้อมูลอย่างน้อยหกชุดเข้าด้วยกัน
ชุดแรก คือ ข้อมูลวงเงินอนุมัติและการเปลี่ยนแปลงงบประมาณในแต่ละปี
ชุดที่สอง คือ ข้อมูลโครงการ สัญญา ผู้รับจ้าง และผลการจัดซื้อจัดจ้างจากระบบที่เกี่ยวข้อง
ชุดที่สาม คือ ข้อมูลการเบิกจ่ายจริง ภาระผูกพัน และการกันเงินตามระบบการเงินการคลังภาครัฐ
ชุดที่สี่ คือ ทะเบียนทรัพย์สินและหลักฐานการส่งมอบ การตรวจรับ และการใช้งานจริง
ชุดที่ห้า คือ ข้อมูลผู้ได้รับประโยชน์และผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม
ชุดที่หก คือ ผลการตรวจสอบภายใน ข้อเสนอแนะจากหน่วยงานตรวจสอบ และสถานะการแก้ไขข้อบกพร่อง
การเชื่อมข้อมูลต้องใช้รหัสโครงการ รหัสสัญญา ปีงบประมาณ หน่วยงานเจ้าของงบ และสถานที่ดำเนินการที่สอดคล้องกัน เพื่อป้องกันการนับงบประมาณซ้ำ
เมื่อมีข้อมูลครบถ้วน จึงจะสามารถวิเคราะห์ราคาต่อหน่วย ความแตกต่างระหว่างราคากลางกับราคาสัญญา การเปลี่ยนแปลงวงเงิน การแก้ไขสัญญา ระยะเวลาส่งมอบ ต้นทุนซ่อมบำรุง และความสัมพันธ์ระหว่างเงินที่ใช้กับผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น
กรอบดังกล่าวสอดคล้องกับแนวคิด Public Investment Management ของ Rajaram et al. (2010) ที่ให้ความสำคัญกับการคัดกรองโครงการ การประเมินความเป็นไปได้ การตรวจสอบอิสระ การจัดทำงบประมาณ การดำเนินการ การบริหารทรัพย์สิน และการประเมินหลังโครงการแล้วเสร็จ
ข้อค้นพบสำคัญคือ การวิเคราะห์งบประมาณเชิงนิติพิสูจน์ควรเปลี่ยนจากการถามว่า “เงินหายไปไหน” เพียงอย่างเดียว ไปสู่การถามว่า “เงินที่อนุมัติ จ่าย และผูกพันไว้ แปลงเป็นบริการสาธารณะและประโยชน์ต่อประชาชนได้จริงเพียงใด”
4. การถอดบทเรียนของ ศอ.บต.: มีความคืบหน้า แต่ยังต้องพิสูจน์การนำไปใช้
เมื่อพิจารณาสถานการณ์ปัจจุบัน พบว่า ศอ.บต. ได้เริ่มดำเนินการทบทวนแผนและถอดบทเรียนแล้ว
ระหว่างวันที่ 28–30 กันยายน 2569 กองส่งเสริมและสนับสนุนงานพัฒนาเพื่อความมั่นคงจัดประชุมถอดบทเรียนการดำเนินงานปี 2569 เพื่อเตรียมภารกิจปี 2570 โดยครอบคลุมงานสภาสันติสุขตำบล ที่ดินทำกิน การอำนวยความเป็นธรรม การเยียวยา และการประสานภาคประชาสังคม (ศอ.บต., 2569ข)
ต่อมาในเดือนพฤศจิกายน 2569 ศอ.บต. เปิดกระบวนการจัดทำแผนห้าปีร่วมกับหน่วยงานและองค์กรต่าง ๆ โดยผู้บริหารระบุว่าจะลดการทำงานซ้ำซ้อน เชื่อมโยงแผนงานและงบประมาณ และจัดทำตัวชี้วัดที่สะท้อนผลลัพธ์ของประชาชนมากขึ้น
รายงานประเมินผลปี 2568 ยังเสนอให้ปรับปรุงตัวชี้วัด ทบทวนการจัดสรรงบประมาณ สร้างฐานข้อมูลผลการประเมิน พัฒนาศูนย์เรียนรู้จากการประเมิน และจัดเวทีถอดบทเรียนร่วมกับภาคประชาชน (ศอ.บต., 2568ข, น. 222–224)
ข้อเสนอเหล่านี้สะท้อนว่าหน่วยงานมีความตระหนักถึงความสำคัญของการเรียนรู้จากอดีต
อย่างไรก็ตาม ยังจำเป็นต้องแยกระหว่างการมีข้อเสนออยู่ในรายงาน กับการที่ข้อเสนอได้รับอนุมัติและถูกนำไปปฏิบัติจริง
ประเด็นที่ต้องติดตามคือ ศอ.บต. จะนำผลการประเมินไปเปลี่ยนรูปแบบโครงการ ปรับเกณฑ์คัดเลือกผู้รับประโยชน์ ลดงบประมาณส่วนที่ไม่ตอบโจทย์ หรือยกระดับงานที่มีหลักฐานความสำเร็จได้อย่างไร
ความสำเร็จของการถอดบทเรียนจึงไม่ควรวัดจากจำนวนครั้งที่ประชุมหรือจำนวนเอกสารที่จัดทำ แต่ต้องวัดจากการเปลี่ยนแปลงการตัดสินใจเชิงนโยบายที่สามารถตรวจสอบย้อนหลังได้
5. บทเรียนทางรัฐประศาสนศาสตร์: เหตุใดโครงการจึงเกิดปัญหาซ้ำ
เมื่อสังเคราะห์กรณีศึกษาในอดีต สามารถตั้งข้อสังเกตเกี่ยวกับเงื่อนไขเชิงสถาบันได้หลายประการ
ประการแรก การเริ่มต้นโครงการจากงบประมาณหรือรูปแบบกิจกรรมที่หน่วยงานคุ้นเคย อาจทำให้การวิเคราะห์ปัญหาที่แท้จริงของประชาชนไม่ได้รับความสำคัญเพียงพอ
ประการที่สอง การแบ่งอำนาจระหว่างหน่วยงานเสนอแผน หน่วยงานเจ้าของงบประมาณ ผู้ดำเนินการ และหน่วยงานรับมอบทรัพย์สิน อาจทำให้ความรับผิดชอบไม่ต่อเนื่องตลอดอายุโครงการ
ประการที่สาม การบริหารที่มุ่งให้โครงการแล้วเสร็จตามกำหนด อาจให้ความสำคัญกับการเบิกจ่ายมากกว่าคุณภาพของผลลัพธ์
ประการที่สี่ การมีส่วนร่วมของประชาชนเฉพาะช่วงรับฟังความคิดเห็นหรือดำเนินกิจกรรม อาจไม่เพียงพอที่จะสร้างความเป็นเจ้าของโครงการอย่างแท้จริง
ประการที่ห้า ความเปลี่ยนแปลงของผู้บริหารและนโยบายอาจกระทบความต่อเนื่องของโครงการที่ต้องใช้เวลาหลายปี
ประการที่หก การขาดฐานข้อมูลและระบบติดตามผลระยะยาว อาจทำให้รัฐไม่สามารถอธิบายได้ว่าการลงทุนที่ผ่านมาให้ผลตอบแทนทางสังคมมากน้อยเพียงใด
ประการที่เจ็ด สถานการณ์ความไม่สงบ ภัยพิบัติ ความผันผวนของตลาด และข้อจำกัดทางเศรษฐกิจ เป็นปัจจัยภายนอกที่เพิ่มความเสี่ยงและความซับซ้อนของโครงการ
อย่างไรก็ตาม ข้อสังเกตเหล่านี้เป็นกรอบสมมติฐานสำหรับตรวจสอบ มิใช่ข้อสรุปว่าทุกปัจจัยเป็นสาเหตุของความล้มเหลวในทุกโครงการ
การพิสูจน์สาเหตุควรใช้ข้อมูลเปรียบเทียบระหว่างพื้นที่ เวลา และรูปแบบการดำเนินโครงการ รวมถึงรับฟังคำอธิบายจากผู้รับผิดชอบและผู้ได้รับผลกระทบ
6. จาก Top-down สู่ Collaborative Governance: ประชาชนควรมีส่วนร่วมในระดับใด
หัวใจของแผนพัฒนาชายแดนใต้ฉบับใหม่ไม่ใช่เพียงการเปิดเวทีรับฟังความคิดเห็น แต่คือการออกแบบกระบวนการที่ประชาชนสามารถมีอิทธิพลต่อการกำหนดปัญหา การพัฒนาทางเลือก การตัดสินใจ และการติดตามผลได้จริง
การมีส่วนร่วมจึงควรเริ่มตั้งแต่ก่อนหน่วยงานกำหนดรายการโครงการ
ประชาชนควรสามารถเสนอว่าเรื่องใดเป็นปัญหาเร่งด่วน เช่น รายได้ครัวเรือน หนี้สินเกษตรกร ความไม่แน่นอนของราคาสินค้าเกษตร การเข้าถึงที่ดินทำกิน เด็กหลุดจากระบบการศึกษา น้ำท่วม การกัดเซาะชายฝั่ง หรือการค้าชายแดน
จากนั้นหน่วยงานจึงนำข้อมูลมาวิเคราะห์สาเหตุและพัฒนาทางเลือกหลายรูปแบบ โดยมีประชาชนร่วมพิจารณาข้อดี ข้อเสีย ต้นทุน และความเสี่ยง
การออกแบบลักษณะนี้สอดคล้องกับแนวคิด Collaborative Governance ซึ่งเน้นการสร้างความไว้วางใจผ่านการสื่อสารสองทางและความรับผิดชอบร่วมกัน (Ansell & Gash, 2008)
แต่ในพื้นที่ที่มีประวัติความขัดแย้ง จำเป็นต้องคำนึงถึงความไม่สมดุลของอำนาจ การเข้าถึงข้อมูล และความปลอดภัยของผู้แสดงความคิดเห็นด้วย
การจัดเวทีจึงควรมีทั้งภาษาไทยและภาษามลายูถิ่นตามความเหมาะสม เปิดโอกาสให้เยาวชน สตรี เกษตรกร ประมงพื้นบ้าน ผู้พิการ ผู้ประกอบการรายย่อย และผู้ที่ไม่ได้เป็นสมาชิกองค์กรอย่างเป็นทางการเข้าร่วม
นอกจากนี้ ควรมีทะเบียนข้อเสนอของประชาชนที่แสดงว่าข้อเสนอใดได้รับการบรรจุในแผน ข้อเสนอใดไม่ได้รับการบรรจุ และมีเหตุผลประกอบอย่างไร
ระบบเช่นนี้ทำให้การมีส่วนร่วมกลายเป็นกระบวนการตรวจสอบการตัดสินใจ ไม่ใช่เพียงพิธีกรรมทางการบริหาร
7. SEA กับการป้องกันความผิดพลาดเชิงยุทธศาสตร์
การประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ หรือ Strategic Environmental Assessment (SEA) เป็นเครื่องมือสำคัญสำหรับพิจารณาทางเลือกการพัฒนาระดับนโยบาย แผน และแผนงาน
แนวคิดของ Partidário (2012) ให้ความสำคัญกับการใช้ SEA เพื่อสนับสนุนการคิดเชิงยุทธศาสตร์และการตัดสินใจที่คำนึงถึงเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมร่วมกัน
กรณีจังหวัดชายแดนภาคใต้มีตัวอย่างสำคัญ คือการจัดทำ SEA สำหรับแผนแม่บทการพัฒนาเชิงพื้นที่จังหวัดสงขลาและปัตตานี ซึ่งคณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 16 มิถุนายน 2569 ให้รับทราบและเห็นชอบผลการศึกษา พร้อมมอบหมายให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องนำไปใช้เป็นกรอบจัดทำแผนงานและโครงการ
กระบวนการศึกษาได้เปรียบเทียบทางเลือกการพัฒนาห้ารูปแบบ ครอบคลุมการดำเนินงานตามแผนเดิม เกษตรครบวงจร การท่องเที่ยวและบริการ การค้าและธุรกิจ และการพัฒนาบนฐานทรัพยากรธรรมชาติ สังคม และวัฒนธรรม (สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ, 2569)
ข้อมูลนี้เป็นโอกาสในการเชื่อมผลการศึกษา SEA เข้ากับการจัดทำแผนมาตรา 9 โดยไม่ต้องเริ่มกระบวนการศึกษาซ้ำทั้งหมด
อย่างไรก็ตาม SEA ไม่ใช่เครื่องมือที่สามารถแก้ไขปัญหาได้ทุกประเภท
ปัญหาคุณภาพวัสดุ การจัดซื้อแม่พันธุ์สัตว์ การส่งมอบทรัพย์สิน และการบริหารสัญญา จำเป็นต้องใช้เครื่องมือด้านการบริหารโครงการและการตรวจสอบทางการเงินควบคู่กัน
อีกทั้ง SEA ไม่สามารถทดแทน EIA หรือ EHIA ของโครงการที่เข้าข่ายตามกฎหมายได้
สำหรับแผน พ.ศ. 2571–2575 ควรใช้ SEA กับแผนและทางเลือกเชิงยุทธศาสตร์ที่มีผลกระทบสำคัญ และใช้การวิเคราะห์ความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจ การประเมินผลกระทบทางสังคม และการตรวจสอบความพร้อมด้านการดำเนินงานสำหรับโครงการที่เหมาะสม
การใช้เครื่องมือให้ตรงกับระดับปัญหาจะช่วยลดทั้งความเสี่ยงในการลงทุนผิดทิศทางและภาระขั้นตอนที่ไม่จำเป็น
8. ข้อสังเกตหรือข้อกังวลต่อแผน พ.ศ. 2571–2575
8.1 ความเสี่ยงที่แผนใหม่จะกลายเป็นการรวบรวมโครงการเดิม
หากการจัดทำแผนมุ่งรวบรวมข้อเสนอจากหน่วยงานต่าง ๆ โดยไม่มีระบบคัดกรองและวิเคราะห์ผลลัพธ์ แผนใหม่อาจมีลักษณะเป็นเพียงบัญชีโครงการระยะห้าปี
จึงควรกำหนดให้ทุกโครงการอธิบายปัญหาที่ต้องการแก้ไข หลักฐานความจำเป็น ทางเลือกที่พิจารณา และความเชื่อมโยงกับบทเรียนจากโครงการเดิม
8.2 ความเสี่ยงจากการวัดผลด้วยอัตราเบิกจ่าย
อัตราการเบิกจ่ายสะท้อนความสามารถในการดำเนินงานทางการคลัง แต่ไม่ได้พิสูจน์ความคุ้มค่าหรือผลกระทบทางสังคม
การรายงานผลใช้จ่ายรวม 99.38% จึงควรแสดงควบคู่กับผลการเบิกจ่ายจริง 87.56% และผลลัพธ์ที่ประชาชนได้รับ โดยอธิบายฐานการคำนวณให้ชัดเจน
8.3 ความเสี่ยงของโครงการลงทุนที่ไม่มีตลาดรองรับ
โครงการด้านการเกษตรและอุตสาหกรรมอาจประสบปัญหาหากรัฐลงทุนสร้างอาคารหรือจัดหาเครื่องจักรก่อนพิสูจน์ความต้องการของตลาด ความพร้อมของผู้ผลิต และความสามารถในการบริหารกิจการ
การพัฒนาเศรษฐกิจจึงต้องเชื่อมเกษตรกร ผู้ประกอบการ สถาบันการเงิน และผู้รับซื้อเข้าด้วยกันตั้งแต่ขั้นออกแบบ
8.4 ความเสี่ยงด้านความต่อเนื่องของงบประมาณ
โครงการที่ได้รับงบประมาณเพียงปีเดียว แต่ต้องใช้เวลาสร้างผลลัพธ์หลายปี อาจไม่สามารถดำเนินงานได้อย่างต่อเนื่อง
อย่างไรก็ตาม การให้เงินสนับสนุนต่อเนื่องก็ไม่ควรเป็นสิทธิอัตโนมัติของโครงการเดิม ต้องผ่านการประเมินความจำเป็นและผลลัพธ์ตามระยะเวลาที่เหมาะสม
8.5 ความเสี่ยงด้านความเป็นธรรมในการกระจายงบประมาณ
การเลือกพื้นที่ที่มีความพร้อมสูงอาจช่วยให้ดำเนินโครงการได้รวดเร็ว แต่หากไม่มีมาตรการช่วยเหลือพื้นที่เปราะบางก็อาจขยายความเหลื่อมล้ำ
จึงควรใช้ข้อมูลความยากจน ความเสี่ยงภัยพิบัติ การเข้าถึงบริการ และความต้องการของประชาชนประกอบการจัดสรรงบประมาณ ไม่ใช่พิจารณาจากความพร้อมเขียนโครงการเพียงอย่างเดียว
8.6 ความเสี่ยงด้านคุณภาพและความน่าเชื่อถือของข้อมูล
ความไม่สอดคล้องภายในรายงานประเมินผลปี 2568 เป็นตัวอย่างว่าระบบข้อมูลต้องได้รับการตรวจสอบก่อนนำไปใช้ตัดสินใจ
การประเมินที่ใช้แบบสอบถามควรเปิดเผยวิธีสุ่ม ขนาดตัวอย่างรายโครงการ ความครอบคลุมของกลุ่มเป้าหมาย และข้อจำกัดในการแปลผล
รายงานปี 2568 ใช้ข้อมูลผู้ตอบแบบสอบถามรวม 2,035 คน โดยมีสัดส่วนผู้ตอบแตกต่างกันมากระหว่างโครงการ จึงไม่ควรตีความคะแนนทุกโครงการว่ามีความแม่นยำและเป็นตัวแทนประชากรเท่ากัน
9. ข้อเสนอเชิงนโยบายสาธารณะ: เปลี่ยนบทเรียนเก่าให้เป็นผลลัพธ์ใหม่
ข้อเสนอที่ 1 จัดทำการทบทวนงบประมาณและโครงการย้อนหลังอย่างเป็นระบบ
ศอ.บต. ควรจัดทำการทบทวนโครงการย้อนหลังอย่างน้อยสิบปี โดยแยกโครงการที่หน่วยงานดำเนินการเอง โครงการที่สนับสนุนงบประมาณ และโครงการที่มีบทบาทประสานหน่วยงานอื่น
ควรรวบรวมวงเงินอนุมัติ งบประมาณที่เบิกจ่ายจริง ผลการตรวจรับ สภาพทรัพย์สิน ปัญหาที่ตรวจพบ และผลลัพธ์ที่เกิดขึ้น
แนวทางนี้สามารถประยุกต์ใช้ Spending Review เพื่อพิจารณาว่ารายจ่ายใดจำเป็น รายจ่ายใดสามารถปรับปรุง และรายจ่ายใดควรออกแบบใหม่ตามหลักฐาน โดยไม่ใช้คะแนนประเมินเพียงตัวเดียวกำหนดการตัดงบประมาณ (OECD, 2025)
ข้อเสนอที่ 2 จัดตั้งระบบฐานข้อมูลกลางโครงการและทรัพย์สิน
ควรมีระบบข้อมูลที่สามารถติดตามโครงการตั้งแต่เสนอของบประมาณจนถึงการใช้งานหลังส่งมอบ
ข้อมูลที่เปิดเผยต่อสาธารณะควรประกอบด้วยชื่อโครงการ สถานที่ วงเงิน หน่วยงานรับผิดชอบ สถานะดำเนินงาน ผลการตรวจรับ และตัวชี้วัดผลลัพธ์
ระบบต้องเชื่อมกับฐานข้อมูลการเงินการคลังและการจัดซื้อจัดจ้างที่มีอยู่แล้ว โดยไม่สร้างภาระการบันทึกข้อมูลซ้ำซ้อนโดยไม่จำเป็น
ข้อเสนอที่ 3 กำหนดระบบคัดกรองโครงการก่อนอนุมัติงบประมาณ
ทุกโครงการใหม่ควรผ่านการพิจารณาความจำเป็น ความพร้อม และความคุ้มค่า
สำหรับโครงการลงทุนถาวร ควรกำหนดให้มีการศึกษาความเป็นไปได้ การวิเคราะห์ความต้องการจริง การตรวจสอบสิทธิในที่ดิน การคำนวณต้นทุนตลอดอายุการใช้งาน และแผนบำรุงรักษาหลังส่งมอบ
สำหรับโครงการพัฒนาอาชีพ ควรมีข้อมูลตลาดรองรับ ต้นทุนการผลิต รายได้คาดการณ์ ความเสี่ยง และกลไกแบ่งปันผลประโยชน์
สำหรับโครงการด้านสังคม ควรประเมินว่ากลุ่มเป้าหมายสามารถเข้าถึงบริการได้จริงหรือไม่ และผลประโยชน์คงอยู่เพียงใดหลังสิ้นสุดโครงการ
ข้อเสนอที่ 4 เปลี่ยนจาก Activity-Based Budgeting สู่ Performance-Informed Budgeting
งบประมาณควรเชื่อมโยงกับผลลัพธ์ที่หน่วยงานต้องการสร้าง แต่ไม่ควรตัดหรืองบเพิ่มโดยอัตโนมัติตามคะแนนผลการดำเนินงาน เพราะบางภารกิจมีความจำเป็นสูงแม้การวัดผลจะทำได้ยาก
ควรพิจารณาข้อมูลหลายด้านร่วมกัน ได้แก่ ความจำเป็นของประชาชน ประสิทธิผล ต้นทุน ความเสี่ยง และผลกระทบระยะยาว
ตัวชี้วัดด้านเศรษฐกิจควรเน้นรายได้สุทธิจริง งานที่มีคุณภาพ และความอยู่รอดของกิจการ
ตัวชี้วัดด้านสังคมควรเน้นการเข้าถึงบริการ การลดความเปราะบาง และคุณภาพชีวิต
ส่วนตัวชี้วัดด้านการบริหารภาครัฐควรเน้นความคุ้มค่า ความโปร่งใส การแก้ไขข้อร้องเรียน และความไว้วางใจ
ข้อเสนอที่ 5 พัฒนาระบบ Poverty Case Management
การแก้ไขความยากจนควรเชื่อมข้อมูลครัวเรือนจากฐานข้อมูลที่เกี่ยวข้อง เช่น TPMAP, PPPConnext และข้อมูลที่หน่วยงานพัฒนาชุมชนหรือภาคีวิจัยจัดเก็บ โดยต้องตรวจสอบความซ้ำซ้อนและปฏิบัติตามกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล
การช่วยเหลือควรจำแนกตามสาเหตุของความยากจน เช่น การไม่มีงานทำ ขาดที่ดิน ขาดทักษะ สุขภาพไม่เอื้อต่อการทำงาน หรือไม่มีตลาดรองรับผลิตภัณฑ์
จากนั้นออกแบบมาตรการช่วยเหลือเฉพาะกลุ่มและติดตามผลเป็นระยะ
การประเมินไม่ควรสิ้นสุดเมื่อครัวเรือนได้รับเงินหรือวัสดุ แต่ควรติดตามรายได้สุทธิ การลดหนี้ และความสามารถพึ่งพาตนเองหลังได้รับความช่วยเหลือ
ข้อเสนอที่ 6 ใช้รูปแบบความร่วมมือรัฐ–เอกชน–ประชาชน
การพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากควรส่งเสริมความร่วมมือแบบ Public–Private–People Partnership หรือ PPPP โดยกำหนดบทบาทของแต่ละภาคส่วนอย่างชัดเจน
ภาครัฐทำหน้าที่สนับสนุนข้อมูล กฎหมาย โครงสร้างพื้นฐาน และการประสานหน่วยงาน
ภาคเอกชนสนับสนุนตลาด เทคโนโลยี การลงทุน และการบริหารธุรกิจ
ภาคประชาชนมีบทบาทกำหนดความต้องการ เป็นผู้ร่วมผลิต ร่วมบริหาร และร่วมตรวจสอบผลประโยชน์
ในภาคเกษตรสามารถทดลองกลไกองค์กรพัฒนาวิถีชีวิตและอาชีพชุมชน หรือ Community Livelihood Development Organization (CLDO) เพื่อประสานเกษตรกร ผู้รับซื้อ สถาบันการเงิน และหน่วยงานพัฒนา โดยถือเป็นข้อเสนอทางเลือกเชิงสถาบันที่ยังต้องพิสูจน์ความเหมาะสมก่อนนำไปใช้จริง
หลักสำคัญคือ ต้องมีกติกาเรื่องบทบาท สิทธิ ทรัพยากร ความรับผิดชอบ ความเสี่ยง และการแบ่งปันผลตอบแทนที่เป็นธรรม
ข้อเสนอที่ 7 จัดทำระบบติดตามผลลัพธ์หลังโครงการสิ้นสุด
โครงการลงทุนควรติดตามสภาพการใช้งานและค่าบำรุงรักษาหลังส่งมอบ
โครงการอาชีพควรติดตามรายได้สุทธิอย่างน้อยหนึ่งถึงสองรอบการผลิตตามลักษณะกิจกรรม
โครงการพัฒนาทักษะควรติดตามการมีงานทำและการนำทักษะไปใช้จริง
โครงการเยียวยาควรติดตามการฟื้นฟูชีวิตและการเข้าถึงสิทธิอย่างเหมาะสม
การประเมินต้องเปิดเผยวิธีเก็บข้อมูลและข้อจำกัด โดยให้ความสำคัญกับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจริง ไม่ใช่เพียงจำนวนผู้รับบริการ
ข้อเสนอที่ 8 สร้างกลไกตรวจสอบร่วมกับภาคประชาชน
ควรเปิดพื้นที่ให้ภาคประชาสังคม สถาบันการศึกษา องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้ประกอบการ และตัวแทนชุมชนร่วมติดตามแผน
การติดตามควรมีทั้งข้อมูลสาธารณะและการตรวจสอบเชิงพื้นที่ โดยแยกบทบาทผู้ดำเนินงานกับผู้ประเมินอิสระให้ชัดเจน
นอกจากนี้ ควรมีระบบรายงานข้อเสนอแนะที่แสดงความคืบหน้าการแก้ไขของแต่ละหน่วยงาน
ประชาชนต้องสามารถตรวจสอบได้ว่า เมื่อพบปัญหาแล้ว หน่วยงานดำเนินการอย่างไร ใช้งบประมาณเพิ่มเติมเท่าใด และผลการแก้ไขเป็นอย่างไร
ข้อเสนอที่ 9 เชื่อม SEA กับระบบตัดสินใจลงทุน
โครงการขนาดใหญ่ที่มีผลกระทบเชิงยุทธศาสตร์ควรได้รับการพิจารณาภายใต้ทางเลือกการพัฒนาที่ผ่านกระบวนการประเมินอย่างเหมาะสม
ควรนำผลการศึกษา SEA สงขลา–ปัตตานีมาใช้ประกอบการจัดทำแผน พร้อมตรวจสอบช่องว่างข้อมูลในยะลา นราธิวาส และสตูล
การจัดทำ SEA เพิ่มเติมควรเลือกขอบเขตตามลักษณะปัญหา เช่น ลุ่มน้ำ ชายฝั่ง พื้นที่เศรษฐกิจ หรือการใช้ประโยชน์ที่ดิน ไม่จำเป็นต้องกำหนดเป็นหนึ่งจังหวัดต่อหนึ่งรายงานเสมอไป
ทั้งนี้ ต้องดำเนินการภายใต้ฐานกฎหมายและกระบวนการประเมินที่เหมาะสม ไม่ใช่ตีความว่าการบรรจุ SEA ในแผนทำให้เกิดข้อบังคับทั่วไปสำหรับทุกโครงการโดยอัตโนมัติ
ข้อเสนอที่ 10 สร้างองค์กรแห่งการเรียนรู้เชิงนโยบาย
ศอ.บต. ควรจัดทำระบบ Lesson Learned Repository เพื่อรวบรวมกรณีศึกษาการดำเนินโครงการทั้งด้านที่ได้ผลและด้านที่มีปัญหา
ควรมีการทบทวนผลการดำเนินงานร่วมกับหน่วยงานเจ้าของโครงการและผู้ได้รับประโยชน์อย่างน้อยปีละครั้ง
ที่สำคัญ ต้องสามารถติดตามได้ว่าแต่ละบทเรียนถูกนำไปแก้ไขนโยบาย กฎระเบียบ ขั้นตอนดำเนินงาน หรืองบประมาณส่วนใด
การเรียนรู้ที่แท้จริงไม่ใช่การมีเอกสารถอดบทเรียนจำนวนมาก แต่คือการที่องค์กรสามารถเปลี่ยนวิธีตัดสินใจเมื่อพบหลักฐานใหม่
10. แผนขับเคลื่อนเชิงปฏิบัติ พ.ศ. 2571–2575
ในระยะเตรียมแผนก่อนปี 2571 ศอ.บต. ควรจัดทำบัญชีโครงการย้อนหลัง ตรวจสอบคุณภาพข้อมูลรายงานประเมินผล และเชื่อมข้อเสนอประชาชนเข้ากับร่างแผนอย่างเป็นระบบ
ปี 2571 ควรเริ่มใช้ระบบคัดกรองโครงการใหม่และกำหนดข้อมูลฐานด้านรายได้ การจ้างงาน คุณภาพชีวิต และความเชื่อมั่นของประชาชน
ปี 2572 ควรประเมินผลโครงการนำร่อง ตรวจสอบต้นทุนและผลลัพธ์ และปรับรูปแบบโครงการที่พบข้อจำกัด
ปี 2573 ควรมีการทบทวนแผนกลางระยะ โดยใช้ผลประเมินอิสระและข้อเสนอประชาชนประกอบการตัดสินใจปรับการจัดสรรทรัพยากร
ปี 2574 ควรขยายผลเฉพาะรูปแบบที่มีหลักฐานสนับสนุนเพียงพอว่ามีความเหมาะสม มีความเป็นไปได้ และให้ประโยชน์ต่อประชาชนอย่างต่อเนื่อง
ปี 2575 ควรดำเนินการประเมินผลรวมของแผนห้าปี โดยพิจารณาทั้งความคุ้มค่า การลดความเหลื่อมล้ำ ความยั่งยืนของอาชีพ ความเข้มแข็งของชุมชน และความเชื่อมั่นต่อการบริหารภาครัฐ
ทั้งหมดนี้เป็นกรอบดำเนินงานที่เสนอเพื่อใช้ประกอบการจัดทำแผน มิใช่กำหนดการที่ ศอ.บต. ได้อนุมัติแล้ว
11. สรุป: แผนใหม่จะมีคุณค่าก็ต่อเมื่อรัฐเรียนรู้จากอดีตจริง
การจัดทำแผนปฏิบัติการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ พ.ศ. 2571–2575 เป็นโอกาสสำคัญในการยกระดับการบริหารราชการจากการจัดทำโครงการตามภารกิจของหน่วยงาน ไปสู่การบริหารที่คำนึงถึงผลลัพธ์ของประชาชนเป็นศูนย์กลาง
บทเรียนที่ผ่านมาแสดงให้เห็นว่า การพัฒนาไม่ได้ประสบปัญหาเพราะขาดงบประมาณเพียงอย่างเดียว แต่มีความเกี่ยวข้องกับการวิเคราะห์ความต้องการ การออกแบบโครงการ การจัดซื้อจัดจ้าง การกำกับติดตาม ความพร้อมของผู้ใช้บริการ และการบริหารทรัพย์สินในระยะยาว
ขณะเดียวกัน โครงการที่มีผลดำเนินงานเป็นรูปธรรม เช่น บัณฑิตอาสา การสนับสนุนภาคประชาสังคม และการพัฒนาชุมชน ก็มีองค์ความรู้ที่ควรนำมาต่อยอดโดยใช้การประเมินผลที่รอบด้านมากขึ้น
การวิเคราะห์งบประมาณเชิงนิติพิสูจน์ทำให้เห็นชัดว่า ตัวเลขการเบิกจ่ายและผลการใช้จ่ายรวมไม่ใช่สิ่งเดียวกัน และการใช้จ่ายงบประมาณได้เกือบครบไม่สามารถใช้แทนการประเมินความคุ้มค่าของโครงการได้
ที่สำคัญ ความไม่สอดคล้องภายในรายงานผลการดำเนินงานเป็นสัญญาณว่าระบบข้อมูลภาครัฐจำเป็นต้องได้รับการพัฒนาให้มีความถูกต้อง โปร่งใส และตรวจสอบย้อนหลังได้
ในทางรัฐประศาสนศาสตร์ คุณภาพของการพัฒนาไม่ได้ขึ้นอยู่กับจำนวนแผนหรือจำนวนโครงการที่จัดทำ แต่ขึ้นอยู่กับความสามารถของรัฐในการสร้างประโยชน์สาธารณะและรับผิดชอบต่อผลการตัดสินใจ
ดังนั้น การจัดทำแผนมาตรา 9 ฉบับใหม่จึงควรยึดหลักสำคัญสามประการ
ประการแรก รัฐต้องใช้ข้อมูลและหลักฐานเชิงประจักษ์เป็นฐานในการตัดสินใจ
ประการที่สอง ประชาชนต้องมีส่วนร่วมตั้งแต่การกำหนดปัญหา การเลือกทางออก ไปจนถึงการติดตามและประเมินผล
ประการที่สาม งบประมาณต้องเชื่อมโยงกับผลลัพธ์ด้านการสร้างงาน การเพิ่มรายได้ ความเป็นธรรม คุณภาพชีวิต และสันติสุขอย่างตรวจสอบได้
ท้ายที่สุดแล้ว ความสำเร็จของแผนพัฒนาชายแดนใต้ฉบับใหม่ไม่ควรวัดจากการที่ทุกหน่วยงานมีโครงการครบตามแผน แต่ควรวัดจากการที่ประชาชนสามารถตอบได้ว่า ชีวิตของตนดีขึ้นอย่างไรจากเงินงบประมาณที่รัฐใช้ไป
แผนใหม่ไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นจากศูนย์ แต่ต้องเริ่มต้นจากความจริงของอดีต
เพราะบทเรียนที่ไม่ถูกนำไปใช้ ย่อมมีความเสี่ยงที่จะกลายเป็นความผิดพลาดซ้ำเดิม
และการพัฒนาที่แท้จริงจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อรัฐไม่เพียงบริหารโครงการให้แล้วเสร็จ แต่สามารถเรียนรู้ ปรับปรุง และรับผิดชอบต่อผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นกับประชาชนอย่างต่อเนื่อง
จากรัฐที่สร้างโครงการ สู่รัฐที่สร้างผลลัพธ์ — นี่คือโจทย์สำคัญของการพัฒนาจังหวัดชายแดนภาคใต้ในห้าปีข้างหน้า
🔍 แหล่งข้อมูลอ้างอิง
บทความนี้ใช้ข้อมูลจากเอกสารราชการ ข่าวประชาสัมพันธ์ และงานวิชาการที่เผยแพร่ถึงวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 โดยให้ความสำคัญกับแหล่งข้อมูลต่อไปนี้
1. พระราชบัญญัติการบริหารราชการจังหวัดชายแดนภาคใต้ พ.ศ. 2553
ใช้ตรวจสอบอำนาจหน้าที่ของ ศอ.บต. กระบวนการจัดทำแผน และความสัมพันธ์ระหว่างแผนกับการจัดสรรงบประมาณ โดยเฉพาะมาตรา 3, 4, 7, 9 และ 11
2. รายงานผลการดำเนินงานและการใช้จ่ายงบประมาณ ศอ.บต. ปี 2567
ใช้ตรวจสอบวงเงินอนุมัติ การเบิกจ่าย ภาระผูกพัน และความแตกต่างระหว่างงบประมาณตามพระราชบัญญัติกับวงเงินในระบบ GFMIS
3. รายงานการประเมินผลแผนปฏิบัติราชการ ศอ.บต. ปี 2568 จำนวน 244 หน้า
เป็นเอกสารหลักในการวิเคราะห์ตัวชี้วัด ผลประเมิน CIPPiest งบประมาณรายรายการ และข้อเสนอปรับปรุงแผน
หน้าสำคัญ ได้แก่ หน้าที่พิมพ์เลข 23–29, 77–78, 157–158, 192–194 และ 209–224
4. ข่าวและเอกสาร ศอ.บต. เดือนกันยายน–พฤศจิกายน 2569
ใช้ตรวจสอบการถอดบทเรียน กระบวนการจัดทำแผน พ.ศ. 2571–2575 และการรับฟังความคิดเห็นจากภาคส่วนต่าง ๆ
5. รายงานข่าวตรวจสอบโครงการย้อนหลัง
ใช้ศึกษาปัญหาเสาไฟโซลาร์เซลล์ สนามฟุตซอล โคบาลชายแดนใต้ และนิคมอุตสาหกรรมฮาลาล โดยแยกข้อมูลข่าว รายงานข้อร้องเรียน คำชี้แจงหน่วยงาน และสถานะทางกฎหมายออกจากกัน
6. เอกสารวิชาการสากล
ใช้แนวคิด Collaborative Governance, Public Investment Management, Strategic Environmental Assessment และเกณฑ์ประเมินผลของ OECD เพื่อสังเคราะห์ข้อเสนอเชิงนโยบาย
ข้อจำกัด: การศึกษานี้เป็นการวิเคราะห์เอกสารทุติยภูมิและข้อมูลที่หน่วยงานเปิดเผย มิใช่รายงานตรวจสอบบัญชีหรือการตรวจสอบทางนิติวิทยาการที่เข้าถึงเอกสารธุรกรรมทุกฉบับ และยังไม่สามารถยืนยันสภาพปัจจุบันของทรัพย์สินทุกโครงการที่ถูกกล่าวถึงในอดีตได้
📚 บรรณานุกรม (APA 7th Edition)
เอกสารภาษาไทย
ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้. (2567). รายงานผลการดำเนินงานและการใช้จ่ายงบประมาณรายจ่ายประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567. https://www.sbpac.go.th/home/
ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้. (2568ก). รายงานผลการดำเนินงานประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568. https://www.sbpac.go.th/home/?page_id=160988
ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้. (2568ข). รายงานการประเมินผลการดำเนินงานตามแผนปฏิบัติราชการประจำปี พ.ศ. 2568. https://www.sbpac.go.th/home/?page_id=160988
ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้. (2569ก, 9 พฤศจิกายน). ศอ.บต. ดึง 135 องค์กรระดมความเห็นจัดทำแผนพัฒนาภาคใต้ 5 ปี พ.ศ. 2571–2575. https://www.sbpac.go.th/home/?p=178589
ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้. (2569ข, 28 กันยายน). กสม. ศอ.บต. ถอดบทเรียนการทำงานปี 2569 สู่การขับเคลื่อนภารกิจปี 2570. https://www.sbpac.go.th/home/?p=175307
ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้. (2569ค, 10 พฤศจิกายน). รองเลขาธิการ ศอ.บต. เร่งเดินหน้าพัฒนาชายแดนใต้ 5 ปี ผนึก 135 องค์กร เปลี่ยนพลังความร่วมมือสู่ผลลัพธ์ที่ประชาชนจับต้องได้. https://www.sbpac.go.th/home/?p=178684
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2564). แนวทางการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2564). https://sea.nesdc.go.th/th/
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2569). การจัดทำการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์สำหรับแผนแม่บทการพัฒนาเชิงพื้นที่ของจังหวัดสงขลาและปัตตานี [ข้อมูลประกอบมติคณะรัฐมนตรีวันที่ 16 มิถุนายน 2569]. https://sea.nesdc.go.th/th/
สำนักข่าวอิศรา. (2560, 29 มิถุนายน). 3 ปี 179 ล้าน…โครงการ 1 ตำบล 1 สนามฟุตซอล พัง–ร้างอื้อ!. https://www.isranews.org/south-news/scoop/57561-futsol.html
สำนักข่าวอิศรา. (2561, 14 ธันวาคม). ศอ.บต. รับเสาไฟโซลาร์เซลล์พันล้านผิดพลาด หละหลวม. https://www.isranews.org/content-page/item/71979-solar-71979.html
สำนักข่าวอิศรา. (2566, 27 ธันวาคม). เปิดคำพิพากษาศาลคดีทุจริตฯ สั่งจำคุกกราวรูดทุจริตเสาไฟโซลาร์เซลล์พันล้าน!. https://www.isranews.org/article/south-news/scoop/125050-corruptioncasesbpac.html
ไทยพีบีเอส. (2560, 16 มิถุนายน). ศอ.บต. ยอมรับยางปูสนามฟุตซอลคุณภาพต่ำ. https://www.thaipbs.or.th/news/content/263528
ผู้จัดการออนไลน์. (2567, 26 มกราคม). ศอ.บต. ชี้แจงข้อเท็จจริงกรณีโครงการโคบาลชายแดนใต้ พบแม่พันธุ์วัวไม่ตรงกับสัญญาและคุณลักษณะเฉพาะไม่ตรงตามที่กำหนด. https://mgronline.com/south/detail/9670000007774
ศูนย์ข้อมูลและข่าวสืบสวนเพื่อสิทธิพลเมือง. (2561, 13 พฤษภาคม). ตรวจสอบนิคมฮาลาล ทำไมกลายเป็นที่พักชั่วคราวโครงการพาคนกลับบ้าน. https://tcijthai.com/news/2018/13/scoop/7980
พระราชบัญญัติการบริหารราชการจังหวัดชายแดนภาคใต้ พ.ศ. 2553. (2553, 29 ธันวาคม). ราชกิจจานุเบกษา, 127(80 ก). https://newperson.doae.go.th/wp-content/uploads/2025/08/2553.pdf
เอกสารภาษาอังกฤษ
Ansell, C., & Gash, A. (2008). Collaborative governance in theory and practice. Journal of Public Administration Research and Theory, 18(4), 543–571. https://doi.org/10.1093/jopart/mum032
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2020). Improving governance with policy evaluation: Lessons from country experiences. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/89b1577d-en
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2021). Applying evaluation criteria thoughtfully. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/543e84ed-en
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2025). Quality budget institutions: Developments in OECD countries. OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/publications/quality-budget-institutions_8e811202-en.html
Partidário, M. R. (2012). Strategic environmental assessment better practice guide: Methodological guidance for strategic thinking in SEA. Agência Portuguesa do Ambiente. https://apambiente.pt/sites/default/files/_SNIAMB_Avaliacao_Gestao_Ambiental/AAE/SEA_Guidance_BetterPractices.pdf
Rajaram, A., Le, T. M., Biletska, N., & Brumby, J. (2010). A diagnostic framework for assessing public investment management (Policy Research Working Paper No. 5397). World Bank. https://doi.org/10.1596/1813-9450-5397
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น